تاثیر مالی رفتاری بر شاخص کل بورس ایران: تحلیل ناهنجاری های بازار با تاکید بر نقش نرخ بهره واقعی اعتماد مصرف کننده نوسان پذیری و ریسک اعتباری

مالی رفتاری در سال های اخیر توانسته است توضیحات قانع کننده ای برای نوسانات شدید و غیرمنتظره بازارهای سهام ارائه دهد. برخلاف فرضیه بازار کارا که بر عقلانیت کامل سرمایه گذاران تاکید دارد، شواهد تجربی نشان می دهند که عواملی مانند ترس، طمع، اعتماد بیش از حد، زیان گریزی و رفتار توده وار می توانند منجر به شکل گیری ناهنجاری های قیمتی شوند. این پدیده ها در بازارهای توسعه یافته به خوبی مستند شده اند، اما در بازارهای نوظهور مانند ایران که ساختار سرمایه گذاری تفاوت های اساسی دارد هنوز نیازمند بررسی عمیق تری هستند. در بازار سرمایه ایران حضور گسترده سرمایه گذاران حقیقی، انتظارات تورمی، مزمن تحریم های مالی و نوسانات ارزی بستری منحصر به فرد برای بروز سوگیری های رفتاری ایجاد کرده است. با این حال، بیشتر پژوهش های انجام شده در ایران به تحلیل تک متغیره برخی سوگیری ها پرداخته اند و کمتر مطالعه ای به طور همزمان نقش چندین متغیر کلان رفتاری را در کنار یکدیگر بررسی کرده است. از جمله این متغیرها می توان به نرخ بهره واقعی، شاخص اعتماد مصرف کننده، شاخص نوسان پذیری بازار و نرخ سواپ نکول اعتباری (CDS) اشاره کرد که هر یک به نحوی با مفاهیمی مانند زیان گریزی، خوش بینی، بدبینی، ریسک گریزی و رفتار توده وار مرتبط هستند. در این تحقیق شاخص کل بورس اوراق بهادار ایران (TEDPIX) به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است که نمایانگر عملکرد کلی بازار سهام ایران می باشد. متغیرهای مستقل شامل نرخ بهره واقعی (تفاوت نرخ سود بانکی و نرخ تورم)، شاخص اعتماد مصرف کننده منتشر شده توسط بانک مرکزی، شاخص نوسان بازار که به دلیل عدم انتشار رسمی VIX در ایران معادل آن از نوسان تاریخی بازده شاخص کل محاسبه خواهد شد و نرخ CDS ایران به عنوان معیاری از ریسک اعتباری کشور هستند. انتخاب این متغیرها مبتنی بر این پیش فرض است که تغییرات هر یک می تواند از کانال سوگیری های رفتاری متفاوتی بر ارزش سهام تاثیر بگذارد؛ برای نمونه، افزایش نرخ بهره واقعی ممکن است از طریق تشدید زیان گریزی سرمایه گذاران منجر به خروج سرمایه از بازار سهام شود یا افزایش شاخص نوسان می تواند با فعال سازی تورش اخیرگرایی و رفتار توده وار افت سریع شاخص کل را به دنبال داشته باشد. هدف اصلی این پژوهش بررسی تاثیر همزمان نرخ بهره واقعی، شاخص اعتماد مصرف کننده، شاخص نوسان بازار و نرخ CDS بر شاخص کل بورس ایران با رویکرد مالی رفتاری است. در این راستا تلاش می شود تا روابط فرضی بین متغیرها در چارچوب سوگیری های شناخته شده رفتاری تبیین شوند.

کلیدواژه ها:

نرخ بهره واقعی ، اعتماد مصرف کننده ، نوسان پذیری بازار ، ریسک اعتباری ، مالی رفتاری