تاثیر تعارض کار–خانواده و کیفیت خواب بر استرس شغلی آتش نشانان

آتش نشانان به عنوان یکی از پرتنش ترین گروه های شغلی، همواره در معرض خطرات جسمانی، فشارهای روانی و مسئولیت های سنگین عملیاتی قرار دارند. تداوم حضور در ماموریت های پرخطر، شیفت های طولانی و نوبت کاری نامنظم، علاوه بر ایجاد فرسودگی شغلی، می تواند موجب افزایش تعارض کار–خانواده و کاهش کیفیت خواب شود؛ عواملی که در درازمدت سلامت روانی و عملکرد شغلی آنان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. تعارض کار–خانواده زمانی رخ می دهد که الزامات شغلی با نقش ها و مسئولیت های خانوادگی تداخل پیدا می کند و فرد در انجام هر دو نقش دچار فشار، ناتوانی و کاهش کارکرد می شود. از سوی دیگر، کیفیت خواب یکی از مهم ترین نیازهای زیستی و روانی است و هرگونه اختلال در آن می تواند به افزایش تحریک پذیری، کاهش توان تمرکز، افت عملکرد و تشدید استرس منجر شود. با توجه به این دو عامل اثرگذار، لازم است میزان تاثیر تعارض کار–خانواده و کیفیت خواب بر استرس شغلی آتش نشانان بررسی گردد تا زمینه ای علمی برای مداخلات مدیریتی و روان شناختی فراهم شود. این پژوهش با هدف بررسی نقش تعارض کار-خانواده و کیفیت خواب در پیش بینی استرس شغلی آتش نشانان شهر مشهد انجام شد. روش تحقیق توصیفی-پیمایشی بوده و داده ها از طریق پرسشنامه های استاندارد و با نمونه گیری تصادفی از میان ۲۴۰ نفر از آتش نشانان جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه صورت گرفت. یافته های توصیفی نشان داد که بخش قابل توجهی از آتش نشانان با تعارض کار–خانواده درگیر هستند و کیفیت خواب در سطح متوسط رو به پایین گزارش شد. همچنین سطح استرس شغلی در میان کارکنان نسبتا بالا بود. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که تعارض کار-خانواده با استرس شغلی رابطه مثبت و معناداری دارد، در حالی که کیفیت خواب با استرس شغلی رابطه منفی و معنادار نشان داد. تحلیل رگرسیون چندگانه نیز مشخص کرد که این دو متغیر به صورت همزمان قادر به پیش بینی حدود ۳۸ درصد از تغییرات استرس شغلی هستند و تعارض کار-خانواده بیشترین سهم را در افزایش استرس دارد. این نتایج نشان می دهد که توجه به مدیریت نقش های شغلی و خانوادگی کارکنان و همچنین بهبود کیفیت خواب، می تواند نقش مهمی در کاهش استرس شغلی آتش نشانان داشته باشد. یافته ها اهمیت طراحی برنامه های حمایتی، اصلاح الگوی نوبت کاری و ارتقای مداخلات روان شناختی در مجموعه آتش نشانی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

تعارض کار-خانواده ، کیفیت خواب ، استرس شغلی ، آتش نشانان ، سلامت روان