بازنمایی کلیشه های جنسیتی و بازتولید چرخه خشونت خانگی در سینمای ایران؛ تحلیل فیلم «ملی و راه های نرفته اش» با تکیه بر نظریه های هال، بم و بندورا

کلیشه های جنسیتی و بازتولید ساختارهای مردسالارانه از عوامل بنیادین در تداوم خشونت خانگی به شمار می روند و پژوهش حاضر نیز با هدف واکاوی چگونگی بازنمایی این کلیشه ها و تحلیل چرخه خشونت خانگی در فیلم سینمایی «ملی و راه های نرفته اش» به کارگردانی تهمینه میلانی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته و داده های مورد نیاز آن به شیوه سندی و کتابخانه ای و از طریق واکاوی عمیق و مکرر فیلم گردآوری شده است؛ فرآیند تحلیل نیز بر مبنای کدگذاری کیفی دیالوگ ها و نشانه های بصری و بر بستر مدل تلفیقی سه گانه متشکل از نظریه بازنمایی استوارت هال، نظریه طرح واره جنسیتی ساندرا بم و نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا صورت گرفته است. یافته های حاصل از تحلیل مضمون دیالوگ ها و نشانه ها نشان می دهد که انجماد شناختی شخصیت ها در قالب طرح واره های صلب جنسیتی، بستر فکری لازم برای توجیه نابرابری و فرودستی زنان را فراهم می سازد و این الگوهای شناختی معیوب در فرآیند جامعه پذیری خانوادگی و از طریق مکانیسم های یادگیری مشاهده ای و الگوبرداری بین نسلی، به رفتارهای عینی خشونت بار و انفعال همراه با سازش گری تبدیل می شوند؛ علاوه بر این، نظام بازنمایی فرهنگی با رمزگذاری مفاهیم سلطه گرانه ذیل واژه های مقدسی چون «غیرت» و «ناموس»، به این مناسبات نابرابر مشروعیت عینی می بخشد. در نهایت، نتایج پژوهش آشکار می سازد که بن بست های پیش روی شخصیت اصلی اثر برای رهایی، محصول همدستی سیستماتیک لایه های رفتاری، شناختی و رسانه ای است و فروپاشی این چرخه آسیب زا، نیازمند مداخلات ساختاری همزمان در اصلاح طرح واره های کتاب های درسی، تقویت نهادهای حقوقی و حمایتی (مانند خانه های امن) و شالوده شکنی بازنمایی های رسانه ای پدرسالار خواهد بود.

کلیدواژه ها:

کلیشه های جنسیتی ، خشونت خانگی ، طرح واره جنسیتی ، یادگیری اجتماعی ، بازنمایی رسانه ای