مروری بر پیامدهای روان شناختی و اجتماعی آموزش مجازی با تاکید بر اعتیاد به اینترنت انزوای اجتماعی و کاهش تعاملات بین فردی

آموزش مجازی در سال های اخیر، به ویژه پس از همه گیری کووید - ۱۹ به یکی از شیوه های مهم در نظام های آموزشی تبدیل شده است. این رویکرد با وجود مزایایی همچون افزایش دسترسی به منابع آموزشی و انعطاف پذیری در فرایند یادگیری می تواند پیامدهایی در ابعاد روان شناختی و اجتماعی نیز به همراه داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف مرور و تحلیل مطالعات داخلی و خارجی درباره پیامدهای روان شناختی و اجتماعی آموزش مجازی با تاکید بر اعتیاد به اینترنت، انزوای اجتماعی و کاهش تعاملات بین فردی انجام شد. این پژوهش به روش مرور روایتی انجام گرفت و مطالعات مرتبط از پایگاه های Noormags، IranDoc، Magiran، SID و Google Scholar در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ جست وجو شدند. از میان ۴۰ مطالعه اولیه پس از بررسی معیارهای ورود و خروج، ۱۵ مقاله برای مرور نهایی انتخاب و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی شدند. یافته ها نشان داد که آموزش مجازی در کنار کارکردهای آموزشی، با سه محور اصلی مرتبط با پیامدهای روان شناختی و اجتماعی شامل افزایش احتمال استفاده مشکل زا از اینترنت، تشدید احساس انزوای اجتماعی و کاهش کیفیت تعاملات بین فردی همراه است. همچنین استفاده افراطی از اینترنت با کاهش عملکرد تحصیلی، افزایش فرسودگی و اهمال کاری تحصیلی و مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و کاهش سلامت روان ارتباط دارد. در حوزه اجتماعی نیز، وابستگی بیشتر به فضای مجازی می تواند با افزایش احساس تنهایی، کاهش مشارکت اجتماعی و محدود شدن روابط واقعی همراه باشد؛ هرچند شواهد موجود نقش عوامل تعدیل کننده ای مانند نوع استفاده از فناوری، ویژگی های فردی و شرایط اجتماعی را برجسته می کنند. در مجموع، یافته های این مرور نشان می دهد که پیامدهای آموزش مجازی ماهیتی چندبعدی و درهم تنیده دارند و بهره گیری اثربخش از این شیوه آموزشی مستلزم توجه هم زمان به توسعه سواد رسانه ای، تقویت مهارت های خودتنظیمی و فراهم سازی فرصت های تعامل اجتماعی باکیفیت است.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، اعتیاد به اینترنت ، انزوای اجتماعی ، تعاملات بین فردی ، سلامت روان