تاثیر اخبار جعلی و سوگیریهای شناختی بر شکل گیری قضاوت اجتماعی: یک مطالعه مروری

گسترش شبکه های اجتماعی و رسانه های دیجیتال انتشار سریع اخبار جعلی را به یکی از چالش های مهم عصر اطلاعات تبدیل کرده است. اخبار جعلی با فعال سازی سوگیری های شناختی می توانند بر ادراک، تفسیر، اطلاعات تصمیم گیری و در نهایت قضاوت اجتماعی افراد اثر بگذارند. با وجود افزایش پژوهش ها در زمینه اخبار جعلی و سوگیری های شناختی، شواهد مربوط به تعامل این دو عامل در شکل گیری قضاوت اجتماعی همچنان پراکنده است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش اخبار جعلی و سوگیری های شناختی در شکل گیری قضاوت اجتماعی به روش مرور روایی انجام شد. بدین منظور مطالعات مرتبط در پایگاه های اطلاعاتی فارسی و انگلیسی طی سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ جست وجو و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۹ مطالعه واجد شرایط وارد مرور نهایی شدند. مرور مطالعات نشان داد سوگیری هایی مانند اثر حقیقت، واهی، سوگیری تایید، اثر لنگر و بیش اطمینانی، همراه با عواملی نظیر بار شناختی، هویت گروهی، اتاق های پژواک و ناهماهنگی شناختی احتمال پذیرش، تفسیر نادرست و بازنشر اخبار جعلی را افزایش داده و بر قضاوت اجتماعی اثر می گذارند. همچنین شواهد حاکی از آن است که آسیب پذیری در برابر اطلاعات نادرست به کاربران عادی محدود نبوده و حتی افراد متخصص نیز در شرایطی مانند ابهام اطلاعات، فشار زمانی و پیچیدگی تصمیم گیری ممکن است تحت تاثیر این سوگیری ها قرار گیرند. در مجموع قضاوت اجتماعی در مواجهه با اخبار جعلی حاصل تعامل ویژگی های پیام، فرایندهای شناختی فرد و شرایط اجتماعی محیط اطلاعاتی است؛ بنابراین، تقویت سواد رسانه ای، ارتقای تفکر انتقادی، افزایش آگاهی نسبت به سوگیری های شناختی و ایجاد محیط های اطلاعاتی شفاف می تواند به کاهش اثرات اخبار جعلی بر قضاوت اجتماعی کمک کند.

کلیدواژه ها:

اخبار جعلی ، سوگیری های شناختی ، قضاوت اجتماعی ، تصمیم گیری اجتماعی