بررسی حکم فقهی وجه التزام گزاف و معیار گزاف بودن آن

وجه التزام به عنوان شرطی در قراردادها که میزان خسارت ناشی از عدم انجام یا تاخیر در تعهد را تعیین می کند، از مهم ترین مباحث فقهی و حقوقی در نظام حقوقی ایران به شمار می رود. مشروعیت این شرط از منظر فقه امامیه بر پایه قاعده المومنون عند شروطهم استوار است اما در صورتی که میزان وجه التزام به گونه ای گزاف و غیرمنصفانه تعیین شود، امکان تعارض آن با قواعدی همچون لاضرر، اکل مال به «باطل» و عدل و انصاف به وجود می آید. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی و تحلیلی ضمن بررسی مبانی فقهی مشروعیت وجه التزام معیارهای تمییز گزاف بودن آن را استخراج می کند. نتیجه تحقیق نشان می دهد که مشروعیت وجه التزام مشروط به عدالت، تناسب و جلوگیری از ضرر نامتعارف است و مداخله قضایی در موارد وجه التزام گزاف نه نقض اراده طرفین بلکه اجرای صحیح قرارداد بر اساس مبانی فقهی و اصول انصاف محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

وجه التزام ، گزاف ، شروط غیر منصفانه ، معیار گزاف