جایگاه کرامت انسانی در سیاست جنایی ایران؛ از مبانی نظری تا جلوه های عملی در نظام تقنینی و قضایی

«کرامت انسانی» به عنوان یکی از بنیادین ترین اصول حقوق بشری و اخلاقی نقش تعیین کننده ای در جهت دهی به سیاست جنایی هر کشور دارد. در نظام حقوقی ایران این اصل نه تنها در قانون اساسی و اسناد کیفری انعکاس یافته بلکه در آیین دادرسی کیفری قواعد رفتار با متهم، حفظ حیثیت بزه دیده و رعایت عدالت رویه ای نیز جلوه های متعددی پیدا کرده است. با این حال فاصله معناداری میان جایگاه نظری کرامت انسانی و تحقق عملی آن در فرآیندهای تقنینی و قضایی دیده می شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به مواد قانونی، رویه های قضایی و منابع معتبر فارسی و لاتین در پی پاسخ به این پرسش است که سیاست جنایی ایران تا چه اندازه توانسته اصل کرامت انسانی را از سطح شعار به سطح قواعد الزام آور و رویه عملی ارتقا دهد؟ یافته ها نشان می دهد که هر چند قانون گذار در حوزه هایی چون اصل برائت، حق دسترسی به وکیل، منع رفتارهای تحقیرآمیز و حمایت از بزه دیدگان گام هایی مثبت برداشته اما چالش هایی همچون نگاه مجازات محور، ضعف نظارت قضایی و نبود شاخص های عملیاتی شده برای صیانت از کرامت انسانی مانع تحقق کامل این اصل شده است. در پایان راهکارهای تقویت این رویکرد در سیاست جنایی ایران ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

کرامت انسانی ، سیاست جنایی ، ایران ، عدالت کیفری ، حقوق متهم ، حمایت از بزه دیده