تحول مفهوم منع شکنجه از حرمت انسانی در حقوق اسلام تا قاعده آمره در حقوق بین الملل معاصر؛ مطالعه تطبیقی در نظام حقوقی، اسلام، حقوق بین الملل و ایران

منع شکنجه یکی از اساسی ترین اصول حقوق بشر و حقوق بین الملل معاصر است که در پرتو توسعه قواعد عرفی و اسناد بین المللی جایگاهی فراتر از یک تعهد قراردادی یافته و به عنوان قاعده آمره بین المللی شناخته می شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی جایگاه حقوقی منع شکنجه را در نظام حقوق بین الملل، حقوق داخلی ایران و مبانی فقه اسلامی بررسی می کند. مسئله اصلی تحقیق آن است که مبنای حقوقی شناسایی منع شکنجه به عنوان یک هنجار بنیادین چیست و این جایگاه چه الزامات و آثار حقوقی برای دولت ها ایجاد می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که ممنوعیت شکنجه با توجه به پذیرش گسترده بین المللی انعکاس در اسناد مهمی همچون کنوانسیون منع شکنجه ۱۹۸۴ و میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی ۱۹۶۶، همچنین رویه نهادهای بین المللی از حمایت ویژه ای برخوردار است. در حقوق ایران نیز اصول قانون اساسی به ویژه اصول ۳۸ و ۳۹، بر منع شکنجه و حمایت از کرامت انسانی تاکید دارند. افزون بر این مبانی فقه اسلامی از طریق نفی ظلم، حرمت، اضرار و تاکید بر کرامت انسان ظرفیت تقویت این اصل را داراست. نتیجه پژوهش نشان می دهد که چالش اصلی نه در شناسایی اصل منع شکنجه، بلکه در تضمین اجرای موثر و ایجاد سازوکارهای نظارتی و قضایی است.

کلیدواژه ها:

منع شکنجه ، قاعده آمره ، حقوق بین الملل بشر ، کرامت انسانی ، مسئولیت بین المللی دولت ، فقه اسلامی