تاثیر هوش مصنوعی نظامی بر تحول مفهوم مسئولیت کیفری فردی در حقوق کیفری بین المللی

پیشرفت های شتابان در حوزه ی هوش مصنوعی به ویژه در عرصه ی نظامی چالش های بی سابقه ای را برای اصل بنیادین «مسئولیت کیفری فردی در حقوق کیفری بین المللی» ایجاد کرده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تاثیر سامانه های خودکار و نیمه خودکار نظامی بر ارکان مسئولیت کیفری (عمل مادی، ارتباط سببیت و عنصر روانی) و نیز نظریه های اصلی انتساب ارتکاب مستقیم، ارتکاب از طریق دیگری، مسئولیت فرماندهی و معاونت می پردازد. یافته ها نشان می دهند که شکاف های عمیقی در قواعد فعلی وجود دارد؛ وقتی یک سامانه مجهز به هوش مصنوعی بدون مداخله ی مستقیم انسان مرتکب جنایات بین المللی می شود، تعیین مرتکب انسانی به شدت دشوار می گردد. این مقاله پیشنهاد می کند که حقوق کیفری بین المللی ناگزیر از بازخوانی دکترین «کنترل بر جرم»، توسعه ی مسئولیت مبتنی بر خطای طراحی برنامه نویسی و ایجاد چارچوب های جدیدی همچون «مسئولیت کیفری ناشی از اعتماد نابجا به ماشین» است. در این مسیر تصویب یک معاهده بین المللی جامع راجع به سامانه های تسلیحاتی خودکار می تواند زمینه ساز تحول این مفهوم بنیادین شود. علاوه بر این، عدم امکان شناسایی وضعیت ذهنی مولفه ی انسانی در تصمیمات الگوریتمی کاربرد مفاهیم سنتی قصد و آگاهی را با بحران مواجه ساخته و ضرورت بازتعریف عنصر روانی متناسب با ماهیت عامل های نرم افزاری را آشکار می سازد. اتکای فزاینده فرماندهان به تحلیل های ماشینی نیز می تواند به «مسئولیت سایه ای» بینجامد؛ جایی که انسان ها با پنهان شدن در پس تصمیمات، ماشین از پاسخگویی می گریزد. در نهایت بدون طراحی یک ساختار هنجاری نوین، خطر شکل گیری منطقه بی حساب و کتاب کیفری برای فناوری های خودکار، مرگبار، مشروعیت کل نظام عدالت کیفری بین المللی را تهدید خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نظامی ، مسئولیت کیفری ، فردی ، حقوق کیفری بین المللی ، سامانه های تسلیحاتی خودکار ، کنترل بر جرم ، مسئولیت فرماندهی