تحلیل موانع ساختاری و رفتاری پیاده سازی دولت الکترونیک در آموزش و پرورش ایران رویکرد آمیخته بر اساس نظریه نهادگرایی

دولت الکترونیک به عنوان پارادایمی نوین در مدیریت دولتی نقشی کلیدی در ارتقا، شفافیت، کارایی و اثر بخشی نظام های آموزشی ایفا می کند. با این حال پیاده سازی آن در سازمان های پیچیده و سنتی محور مانند وزارت آموزش و پرورش ایران با موانع متعددی مواجه است. این پژوهش با هدف تحلیل موانع ساختاری و رفتاری پیاده سازی دولت الکترونیک در آموزش و پرورش ایران با بهره گیری از رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و بر اساس چارچوب نظریه نهادگرایی انجام شد. در بخش کیفی با ۳۲ نفر از مدیران، کارشناسان ارشد و متخصصان فناوری اطلاعات آموزش و پرورش، انتخاب شده با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی، مصاحبه های نیمه ساختار یافته انجام گردید و داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک کدگذاری و تحلیل شدند. در بخش کمی پرسشنامه ای مبتنی بر یافته های کیفی طراحی و بین ۲۸۰ نفر از کارکنان ستادی و اداری با نمونه گیری طبقه ای تصادفی توزیع گردید. اعتبار یافته ها با استفاده از معیارهای لینکلن و گوبا (۱۹۸۵) و پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ (۰.۹۴=) تایید شد. یافته های کیفی به شناسایی ۵ مانع ساختاری اصلی تمرکزگرایی، قوانین دست و پاگیر، کمبود زیرساخت، ساختار سلسله مراتبی خشک و ضعف نظام تامین مالی و ۴ مانع رفتاری اصلی مقاومت در برابر تغییر، کمبود مهارت های دیجیتال، فرهنگ کاغذگرایی و بی اعتمادی به سیستم های الکترونیک منجر شد. نتایج کمی نشان داد که میانگین نمره موانع ساختاری (۳.۸۷ از ۵) به طور معناداری بالاتر از موانع رفتاری (۳.۴۵) است (p < ۰٫۰۵). آزمون رگرسیون چندگانه نیز نشان داد که متغیرهای تمرکزگرایی (Beta = ۰.۴۲۰) و مقاومت در برابر تغییر (Beta = -۰.۳۸) بیشترین نقش را در پیش بینی وضعیت پیاده سازی دولت الکترونیک دارند. نظریه نهادگرایی توضیح می دهد که این موانع ناشی از هم ریختگی های اجباری (قوانین دولتی)، هنجاری (فرهنگ سازمانی) و تقلیدی (الگوهای سنتی) هستند. مقاله با ارائه راهکارهای عملی مبتنی بر نهادینه سازی تدریجی و تغییر پارادایم رفتاری به نتیجه گیری می رسد.

کلیدواژه ها:

دولت الکترونیک ، آموزش و پرورش ، موانع ساختاری ، موانع رفتاری ، نظریه نهادگرایی ، ایران