تحلیل تعارض های ساختاری میان گسترش رمزدارایی ها و کارکردهای سیاست پولی و نظارتی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

گسترش شتابان دارایی های رمزنگاری شده در دهه اخیر، با ایجاد دگرگونی های بنیادین در معماری نظام مالی جهانی، کارآمدی ابزارهای سنتی سیاست پولی و ظرفیت اعمال حاکمیت پولی بانک های مرکزی را با چالش های نوظهور مواجه ساخته است. این تحول در اقتصادهای در حال توسعه و به ویژه اقتصاد ایران، که با محدودیت های ناشی از تحریم های بین المللی، ناترازی های ساختاری، تورم مزمن و ضعف در عمق بازارهای مالی روبه رو است، پیامدهای پیچیده تر و عمیق تری به همراه دارد. توسعه مبادلات مبتنی بر رمزارزها، با کاهش شفافیت جریان های پولی، تسهیل جابه جایی برون مرزی سرمایه، تضعیف سازوکار انتقال سیاست پولی و ایجاد محدودیت در اعمال نظارت مالی، اقتدار تنظیم گری بانک مرکزی را در ابعاد پولی، ارزی و نظارتی تحت تاثیر قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل ساختاری تعارض های ناشی از گسترش رمزارزها با ابزارهای سیاست پولی و سازوکارهای نظارتی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. این پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد آمیخته اسنادی–تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه منابع علمی، اسناد سیاستی، قوانین و مقررات داخلی و بین المللی و گزارش های نهادهای مالی گردآوری شده و تحلیل یافته ها بر مبنای مدل «نگاشت چالش های ساختاری» و با رویکرد حکمرانی اقتصادی تا سال ۱۴۰۵ صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که گسترش رمزارزها از طریق کاهش اثربخشی کنترل بر نقدینگی، اختلال در سازوکار انتقال سیاست پولی، افزایش مخاطرات پول شویی و تامین مالی فعالیت های غیرقانونی، تشدید خروج سرمایه و کاهش قابلیت رهگیری تراکنش های مالی، بخشی از ظرفیت حاکمیت پولی و نظارتی بانک مرکزی را با محدودیت مواجه ساخته است. همچنین نتایج بیانگر آن است که ارتقای حکمرانی پولی مستلزم طراحی چارچوب جامع تنظیم گری مبتنی بر ریسک، توسعه زیرساخت های نظارت هوشمند، تدوین مقررات اختصاصی برای دارایی های رمزنگاری شده و بهره گیری از ظرفیت ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) به عنوان ابزار مکمل سیاست پولی است. پژوهش حاضر می تواند مبنایی نظری و سیاستی برای بازطراحی الگوی حکمرانی پولی و تنظیم گری رمزارزها در نظام حقوقی و مالی جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

دارایی های رمزنگاری شده ، حاکمیت پولی ، سیاست پولی ، رمزدارایی ، تنظیم گری مبتنی بر ریسک ، حکمرانی اقتصادی