بررسی تطبیقی آیه ۱۲۵ سوره نحل از نگاه مفسران فریقین

مطالعات تطبیقی در متون اسلامی به ویژه در حوزه ی آیات قرآن کریم از جایگاه ویژه ای در فهم عمیق معارف دینی و تقریب دیدگاه های مذاهب برخوردار است. آیه ی ۱۲۵ سوره ی نحل با محوریت روش های دعوت به راه خدا به کمک سه مفهوم بنیادین «حکمت»، «موعظه ی حسنه» و «جدال احسن» نقش یک الگوی راهبردی در تبلیغ دین و هدایت انسان ها را ایفا می کند. این آیه به دلیل ارائه ی سلسله مراتب و تنوع روش های دعوت ظرفیت قابل توجهی برای بررسی تطبیقی میان تفاسیر مذاهب اسلامی دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی دیدگاه های مفسران فریقین شیعه و سنی در تفسیر آیه ی ۱۲۵ سوره ی نحل شکل گرفته است. کلیدواژه های محوری این آیه یعنی «حکمت»، «موعظه حسنه»، «جدال احسن» و همچنین مفاهیم «دعوت» و «ضلالت»، نقش تعیین کننده ای در تبیین معنای آیه دارند. از رهگذر این پژوهش مشخص می شود که مفسران فریقین در تعریف و مصداق یابی این واژه ها همپوشانی های قابل توجهی دارند؛ به طوری که حکمت عمدتا به معنای برهان یقینی و شناخت حقایق، «موعظه ی حسنه» به معنای پند و نصیحت نرم و اثرگذار بر دل و جدال «احسن» به معنای استدلال متین و خالی از خشونت تفسیر شده است. همچنین بیشتر مفسران بر سلسله مراتب و تناسب این روش ها با مخاطبان متفاوت تاکید کرده اند. با این حال، در برخی جزئیات و تاکیدات تفاوت هایی نیز مشاهده می شود؛ از جمله در مصادیق عینی حکمت که برخی آن را قرآن، برخی سنت پیامبر و برخی استدلال عقلی محض دانسته اند و در حدود و شرایط «جدال». این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری معتبر دو فرقه، آیات مشابه و شواهد روایی در پی واکاوی این اشتراکات و افتراقات است. نتایج این پژوهش می تواند گامی در جهت تعمیق فهم مشترک از روش های قرآنی دعوت، ارائه الگویی عملی برای دیالوگ های سازنده ی بین مذهبی و تقریب دیدگاه های اسلامی بردارد.

کلیدواژه ها:

آیه ۱۲۵ سوره نحل ، دعوت ، حکمت ، موعظه حسنه ، جدال احسن ، ضلالت ، تفاسیر فریقین