مدیریت فضای سبز شهری و تاثیر آن بر کاهش جزیره گرمایی در کلان شهرها (مطالعه موردی: کلان شهرهای تهران، اصفهان و شیراز)

پدیده جزیره گرمایی شهری (Urban Heat Island - UHI) یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی کلان شهرها است که منجر به افزایش دمای هوا (تا ۵-۱۰ درجه سلسیوس نسبت به مناطق پیرامونی)، مصرف بیشتر انرژی، تشدید آلودگی هوا و کاهش کیفیت زندگی شهروندان می شود. مدیریت فضای سبز شهری به عنوان یکی از راهکارهای طبیعت محور (Nature-Based Solutions) از طریق سایه اندازی، تعرق (Evapotranspiration) و افزایش آلbedo، نقش موثری در تعدیل این پدیده ایفا می کند. این پژوهش با روش ترکیبی توصیفی-تحلیلی، بهره گیری از داده های ماهواره ای (مانند Landsat)، آمار شهرداری ها، مطالعات میدانی و مرور ادبیات، به بررسی مدیریت فضای سبز و تاثیر آن بر کاهش UHI در کلان شهرهای منتخب ایران پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که افزایش سرانه فضای سبز از ۱۰ به ۲۰ مترمربع به ازای هر نفر می تواند دمای سطحی را تا ۲-۴ درجه سلسیوس کاهش دهد. در اصفهان سرانه بالاتر (نزدیک به استاندارد جهانی) و در تهران چالش های بیشتری به دلیل تراکم ساختمانی مشاهده می شود. پروژه هایی مانند بام پارک ها، کمربند سبز، بوستان های محله ای و درخت کاری معابر در شیراز و اصفهان نتایج مثبتی داشته اند. با وجود پیشرفت ها، چالش هایی مانند کمبود آب، نگهداری ناکافی، گونه های نامناسب و گسترش افقی شهرها وجود دارد. پیشنهاد می شود شهرداری ها با تدوین برنامه جامع مدیریت فضای سبز، استفاده از گونه های مقاوم به خشکی، گسترش بام و دیوار سبز و ادغام GIS در برنامه ریزی، این رویکرد را تقویت کنند. نتایج پژوهش الگویی برای سایر کلان شهرهای ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، جزیره گرمایی شهری (UHI) ، مدیریت شهری ، تعرق ، کلان شهرهای ایران ، sustainability