واکاوی بینامتنی آموزه های اخلاقی و سیاسی نهج البلاغه در آثار سعدی (مطالعه موردی: گلستان و بوستان)

پژوهش حاضر با هدف تبیین مناسبات بینامتنی میان حکمت های نهج البلاغه و نظام اخلاقی آثار منظوم و منثور سعدی، به واکاوی ۵۰ گزاره برگزیده از منظر تطبیقی می پردازد. مسئله اصلی تحقیق چگونگی فراروی آموزه های حکمی از ساحت وحیانی و خطابی در کلام امام علی (ع) به ساحت ادبی و تمثیلی در گلستان و بوستان است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد بینامتنیت است که بر اساس آن سازوکارهای اقتباس، بازآفرینی و بومی سازی مفاهیم علوی در اندیشه سعدی استخراج شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سعدی با بهره گیری از تکنیک های تصویرسازی «پارادایمیک» و «تقلیل انتزاع به انقیاد زبانی»، مفاهیم کلانی همچون عزت نفس، قناعت و تعاملات اجتماعی را از گزاره های کلامی به الگوهای رفتار عملی تبدیل کرده است. تحلیل داده ها مبین این واقعیت است که ۸۶ درصد از ابیات مورد مطالعه فراتر از یک شباهت ساده بیانگر نوعی «بازآفرینی خلاقانه» هستند که در آن، غایت کلام علوی حفظ کرامت انسانی در بافت فرهنگی و اجتماعی قرن هفتم هجری بازتعریف شده است. این پژوهش در نهایت به این نتیجه دست می یابد که سعدی با استفاده از قدرت اقناعی، شعر میان فصاحت علوی و بلاغت فارسی پیوندی ارگانیک برقرار ساخته و نهج البلاغه را به عنوان زیرمتن اصلی نظام تربیتی خود برگزیده است.

کلیدواژه ها:

سعدی ، نهج البلاغه ، ادبیات تطبیقی ، بینامتنیت ، اخلاق عملی