آینده شهرهای ایران در مواجهه با رشد جمعیت و مهاجرت تحلیل روندها و سناریوهای توسعه شهری با تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

رشد جمعیت و مهاجرت از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر تحولات فضایی و کالبدی شهرها در ایران معاصر به شمار می روند. در دهه های اخیر شهرهای ایران با روند فزاینده شهرنشینی و تمرکز جمعیت در کلان شهرها مواجه بوده اند؛ روندی که پیامدهای گسترده ای برای ساختار فضایی، زیرساخت های شهری، عدالت فضایی و پایداری محیطی به همراه داشته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل روندهای جمعیتی و مهاجرتی و بررسی پیامدهای آنها بر آینده شهرهای ایران انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد ترکیبی کمی و کیفی است؛ در این مطالعه با استفاده از داده های سرشماری، گزارش های رسمی و نظرسنجی از خبرگان وضعیت رشد جمعیت و مهاجرت در مجموعه ای از شهرهای منتخب ایران شامل تهران، مشهد، اصفهان، یزد، قزوین، همدان، اهواز، بندر عباس و زاهدان بررسی شده است. برای تحلیل داده ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) جهت اولویت بندی پیشران های رشد جمعیت، تحلیل SWOT برای شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای توسعه شهری و روش سناریونویسی برای ترسیم آینده های محتمل استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که عوامل اقتصادی با وزن ۶۲ بیشترین نقش را در جذب جمعیت به کلان شهرها ایفا می کنند و در مقابل عوامل زیست محیطی با وزن ۰.۰۷ در حاشیه قرار گرفته اند. تداوم تمرکز جمعیت در کلان شهرها می تواند فشار قابل توجهی بر زیرساخت ها و خدمات شهری وارد کند و موجب تشدید نابرابری های فضایی شود. در مقابل، تقویت شهرهای میانی و توسعه متوازن نظام شهری می تواند به توزیع متعادل تر جمعیت و افزایش تاب آوری شهری کمک کند. پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری اساسی در سیاست های توسعه شهری و تمرکززدایی از کلان شهرها تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

رشد جمعیت ، مهاجرت داخلی ، آینده شهرها ، توسعه شهری ، شهرهای میانی ، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، تاب آوری شهری ، ایران