بازشناسی مولفه های هویت اسلامی در میادین شهری؛ مورد پژوهی میدان نقش جهان اصفهان

هویت اسلامی به عنوان یکی از بنیادی ترین مولفه های شکل دهنده به فضاهای شهری در تمدن ایرانی اسلامی همواره نقش محوری در سازماندهی کالبدی و کارکردی میادین داشته است. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مولفه های هویت اسلامی در میادین شهری و با مورد پژوهی میدان نقش جهان اصفهان انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای مرور اسناد تاریخی و سفرنامه های دوره صفوی گردآوری شده است. یافته ها در قالب نه مولفه اصلی ارائه شده است (۱) کارکردهای چندگانه مذهبی، سیاسی، اقتصادی (۲) جهت گیری قبله محور و نظم هندسی قدسی، (۳) عدم یادمان های فردی و تاکید بر وقف عام (۴) سلسله مراتب فضایی و محرمیت (۵) ارتباط با طبیعت و عناصر آب و گیاه (۶) هم پیوندی با بافت ارگانیک شهری (۷) نظام هندسی و سلسله مراتب در ساختار کلی شهر، (۸) جایگاه میدان در نظام عملکردی و خدماتی شهر و (۹) تطابق مولفه های هویتی عصر صفوی با کالبد میدان. نتایج نشان می دهد که میدان نقش جهان نه صرفا یک فضای کالبدی بلکه تجلی عینی جهان بینی شیعی و هویت جمعی ایرانی اسلامی در مقیاس شهری است که با تلفیق آموزه های دینی، هنر، معماری و نیازهای اجتماعی الگویی ماندگار از شهرسازی اسلامی ارائه داده است.

کلیدواژه ها:

هویت اسلامی ، میدان نقش جهان ، شهرسازی صفوی ، فضای شهری ، معماری ایرانی اسلامی