فسخ هوشمند در نظام ثبت الکترونیک با تاکید بر آیین نامه ماده ۳ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول

تحول فناوری های دیجیتال و استقرار نظام ثبت الکترونیکی اسناد، زمینه شکل گیری مفاهیم نوینی همچون «فسخ هوشمند» را در حقوق قراردادها فراهم کرده است. فسخ هوشمند به فرآیندی اطلاق می شود که در آن اعمال، ثبت یا اجرای حق فسخ با بهره گیری از سامانه های الکترونیکی و فناوری های هوشمند انجام می گیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع فقهی، قوانین موضوعه و مطالعات نوین حقوق فناوری، به بررسی مبانی فقهی و حقوقی فسخ هوشمند و جایگاه آن در نظام ثبت الکترونیکی ایران پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فسخ هوشمند، علی رغم بهره گیری از ابزارهای فناورانه، از حیث ماهوی تابع قواعد سنتی فسخ در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران است. تحلیل قواعد فقهی تسلیط، لاضرر و وفای به شرط بیانگر آن است که استفاده از سامانه های هوشمند در اعمال و اجرای فسخ، مادامی که مستند به اراده معتبر اشخاص باشد، با موازین فقهی سازگار است. همچنین بررسی اصل رضایی بودن فسخ نشان می دهد که اعتبار فسخ سامانه محور به انتساب آن به اراده صاحب حق وابسته است و الکترونیکی بودن فرآیند، به خودی خود موجب خدشه در مشروعیت آن نمی شود. از منظر حقوق موضوعه نیز مقررات قانون مدنی، قانون تجارت الکترونیکی و قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، ظرفیت پذیرش و اعتباربخشی به فسخ هوشمند را فراهم کرده اند. افزون بر این، ثبت الکترونیکی فسخ با ایجاد شفافیت، قابلیت رهگیری، تقویت ارزش اثباتی و حمایت از حقوق اشخاص ثالث، نقش مهمی در امنیت حقوقی معاملات ایفا می کند. در نتیجه، فسخ هوشمند را می توان جلوه ای از تطبیق نهادهای سنتی حقوق خصوصی با اقتضائات فناوری های نوین دانست که توسعه آن مستلزم تکمیل زیرساخت های قانونی و ثبتی متناسب است.

کلیدواژه ها:

فسخ هوشمند ، ثبت الکترونیکی ، قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول ، اراده ، تجارت الکترونیکی