الگوی حکمرانی مطلوب بر اساس سیره امیرالمومنین علی (علیه السلام)

ارزش هر انسانی به اندازه چیزی است که دوست می دارد. حکمت ۸۱ نهج البلاغه «قیمه کل امرئ ما یحسنه» حکمرانی خوب در سال های اخیر توجه مجامع جهانی و حکومت ها را به خود جلب کرده است. همچنین متناسب با مقتضیات کشورها (عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی فرهنگی و ایدئولوژیکی) حکمرانی مطلوب در کشورهای مختلف متفاوت می باشد. لذا نارسایی های حکمرانی خوب که مصداق آن گزارشات سازمان ملل که با شاخص های حکمرانی بانک جهانی می باشد و ایران در آخرین گزارش انتشار یافته در سال ۲۰۲۰ از بین کشور های مورد ارزیابی در رتبه پایینی بدون توجه به چالش ها و بحران های اقتصادی و سیاسی و معیشتی ناشی از تحریم ها و دشمنی ها و عدم توجه به حرکت انقلاب اسلامی به سمت اجرایی تر شدن سیاست ها و شعائر مبنایی حاکمیت شیعی و ولایی در دفاع از مظلومین جهان و بسط و گسترش عدالت بر اساس آموزه های اسلامی و علوی علی رغم داعیه داری تمدن اصیل ایرانی در حکمرانی قرار گرفته؛ که این چالش ها ضرورت ارائه الگوی حکمرانی علوی که با روح اسلامیت و تمدن برتر و اصیل حکمرانی ایران تطابق داشته باشد و شاخص و ملاک ارزیابی های ملل مسلمان و جهان قرار گیرد را نشان می دهد. لذا مفهوم حکمرانی خوب و مطلوب از منظر اسلام و بالاخص شاخص های حکمرانی امیرالمومنین که در طول عمر مبارک ایشان در زمان پیامبر به عنوان وصی و جانشین در امورات اداره جامعه و در دوران خلافت سه خلیفه منصوب توسط مردم برابر تکلیف و مصلحت امت اسلامی به عنوان مشاور در ارکان حاکمیت و در ۴ سال و ۹ ماه آخر که بعد از سرکوب دشمنان اسلام در سه جبهه بیش از نیمی از آن در سرکوب و مواجهه با سرکشی ها و عصیان حاکمان و بدعهدی و بی بصیرتی های مردم و خروج برخی از ممالک اسلامی از سیطره حکومت عدل ایشان گذشته می باشد؛ که در کتاب نهج البلاغه ضبط و ثبت شده مطرح شده است. نهج البلاغه پس از قرآن کریم گرانقدرترین میراث فرهنگی مسلمانان و روش اداره جامعه، خودسازی، جامعه سازی، توحیدگرایی و حکمرانی در مقایسه با کتاب های ۳۰ جلدی وسائل الشیعه شیخ حر عاملی و غرر الحکم و دررالکلم عبدالواحد تمیمی آمدی، بحار الانوار محمد باقر مجلسی، الغدیر علامه امینی، الوافی ملا محسن فیض کاشانی، الکافی شیخ کلینی، من لایحضره الفقیه شیخ صدوق، تهذیب الاحکام و استبصار شیخ طوسی و... که بیشتر به بیان روایات به صورت کلی از منظر پیامبر اعظم و اهل بیت ایشان و نه خاص امیرالمومنین مگر غررالحکم که فاقد انسجام و در برخی از سندهای روایات به دلایل گوناگون همچون ضرورت تلخیص یا جو حاکم بر زمان نویسندگان و ضرورت تقیه حذف گردیده است می باشد. لذا نهج البلاغه گزیده ای استثنایی از برترین گوهرهای آموزه های امیرمومنان، علی (علیه السلام) در قالب ۲۴۱ خطبه، ۷۹ نامه و ۴۸۰ حکمت به همت سیدرضی در قرن چهارم هجری قمری گرد آمده و مناسب احصاء و ارائه الگوی حکمرانی برای جمهوری اسلامی ایران می باشد. لذا پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به یک سوال اصلی که الگوی حکمرانی خوب جمهوری اسلامی ایران بر اساس سیاست گذاری نظری و عملی امیرالمومنین علی (علیه السلام) که در نهج البلاغه ثبت و ضبط شده است. می باشد. پژوهش حاضر با تئوری مفهوم سازی داده بنیاد یا گراند تئوری با رویکرد استقرایی و روش تحقیق تحلیل محتوای مضمون از متن کامل کتاب نهج البلاغه و انتخاب شاخص ها، مولفه ها و ابعاد بر مبنا و اساس فهرست موضوعی روایات توسط مترجم نهج البلاغه آیت الله دشتی و سازماندهی و دسته بندی شاخص ها و مضامین با ابزار نرم افزار مکس کیودا ۱۸ و احصاء ۳۰۷۱ کد روایت موضوعی که بعد از تجمیع کدها و قرار دادن شاخص ها در چارچوب مفهومی مدل حکمرانی امیرالمومنین از شاخص های نهایی شده با روش داده بنیاد عوامل زمینه ای با ۱۵ شاخص، عوامل موثر با ۱۵۹ شاخص، عوامل بازدارنده با ۶۳ شاخص و پیامدها و نتایج ۱۳ بعد الگوی حکمرانی احصاء شده می باشد. که در کانون های نخبگانی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت که نتایج و الگوی احصاء شده در نهایت بعد از اعمال نقطه نظرات و جرح و تعدیل ها روایی و پایایی نتایج مورد تایید و ۱۳ بعد الگوی حکمرانی خوب امیرالمومنین احصاء و ارائه گردید. در انتها یافته های پژوهش بر اساس چارچوب مفهومی مدل پنجره سیاستی کینگدان مبتنی بر شواهد؛ که چارچوبی برای تحلیل یافته های پژوهش بر اساس ۳ جریان مسائل، سیاست ها، اقدامات سیاسی برای ارائه پیشنهادها می باشد با مبنای نظام مسائل و مشکلات که در شاخص ها و عوامل بعد فساد ستیزی جمع شده به بیان پیشنهاد با بهره گیری از شاخص ها و عوامل زمینه ساز و عوامل موثر و بر اساس سیاست گذاری نظری و پیامدها و آثار بر اساس سیاست گذاری عملی امیرالمومنین برای جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

امیرالمومنین علی (علیه السلام) ، سیاست گذاری عمومی(سیره) ، الگو ، حکمرانی ، حکمرانی خوب ، نهج البلاغه