تحلیل ناخودآگاه عشق و بازنمایی میل در خسرو و شیرین نظامی بر پایه نظریه لاکان

منظومه ی خسرو و شیرین نظامی گنجوی یکی از برجسته ترین متون غنایی فارسی است که عشق در آن نه به عنوان احساسی صرف، بلکه به مثابه سازوکاری پیچیده از میل و ناخودآگاه بازتاب یافته است. این مقاله با بهره گیری از نظریه ی ژاک لاکان و روش تحلیلی توصیفی می کوشد تا لایه های پنهان روانی در روایت عشق خسرو و شیرین را آشکار سازد. بر پایه ی تحلیل لاکانی، عشق در این منظومه از میل به «دیگری» زاده می شود و شخصیت های اصلی، هر یک در جست وجوی تصویری گمشده از خویش در دیگری هستند. خسرو در تمنای تملک و تایید خویشتن از طریق شیرین است و شیرین نیز در تمنای بازشناسی عشق در نگاه دیگری، بازنمای سوژه ای است که میلش همواره در فقدان معنا می یابد. زبان شاعرانه ی نظامی، از طریق استعاره ها، تکرارها و نمادهای عاشقانه، میدان بروز ناخودآگاه عشق را شکل می دهد و رابطه ی میان زبان، میل و سوژه را در ساختاری روایی و زبانی به نمایش می گذارد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عشق در خسرو و شیرین نه به سوی وصال، بلکه به سوی بازتولید میل و استمرار فقدان حرکت می کند؛ به بیان دیگر، عشق نظامی، بازتابی از ناخودآگاه میل انسانی است که در پی دیگری همواره دست نیافتنی معنا می یابد.

کلیدواژه ها:

نظامی گنجوی ، خسرو و شیرین ، نظریه لاکان ، ناخودآگاه عشق ، میل