تحلیل کلیله و دمنه براساس نظریه یادگیری مشاهده ای بندورا و استخراج کاربست های آموزشی و تربیتی آن

با وجود مطالعات گسترده درباره ی جنبه های ادبی و اخلاقی کلیله و دمنه، تحلیل این اثر بر اساس نظریه های نوین یادگیری و استخراج کاربست های آموزشی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل حکایت های کلیله و دمنه بر اساس نظریه یادگیری مشاهده ای بندورا و استخراج کاربست های آموزشی و تربیتی آن برای نظام تعلیم و تربیت معاصر انجام شد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد کیفی از نوع تحلیل محتوای قیاسی صورت گرفت و جامعه ی آماری آن کتاب کلیله و دمنه (تصحیح مجتبی مینوی) بود که از میان آن ۱۴ باب و مقدمات کتاب به صورت هدفمند انتخاب گردید. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه یادگیری مشاهده ای بندورا با مولفه های چهارگانه (توجه، یادداری، بازآفرینی، انگیزش) و سه نوع مدل (زنده، نمادین، کلامی) استوار بود و داده ها با کدگذاری اولیه و محوری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که کلیله و دمنه با مولفه های چهارگانه بندورا همخوانی دارد و مدل نمادین با ۵۰ درصد بالاترین فراوانی را دارد که نشان دهنده ی غلبه ی آموزش غیرمستقیم از راه تمثیل است؛ همچنین مولفه ی انگیزش نیز از طریق تقویت جانشینی مثبت (پاداش نیکوکاران) و تنبیه جانشینی منفی (کیفر بدکاران) به کار گرفته شده است. بر اساس یافته ها، پنج دسته کاربست آموزشی و تربیتی (مرتبط با جلب توجه، تقویت یادداری، بازآفرینی، ایجاد انگیزش و الگودهی) استخراج شد که می تواند در نظام تعلیم و تربیت معاصر به ویژه در آموزش مهارت های شناختی، اجتماعی و اخلاقی به کودکان و نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد و پیشنهاد می شود پژوهش های آتی به بررسی تطبیقی این نظریه در دیگر آثار ادبیات تعلیمی بپردازند.

کلیدواژه ها:

ادبیات تعلیمی ، تحلیل نظریه ی یادگیری مشاهده ای بندورا ، کاربست های آموزشی ، کلیله و دمنه ، نظام تعلیم و تربیت ، نظریه ی یادگیری مشاهده ای