تحلیل گفتمان و زیبایی شناسی زبانی در رمان های فارسی و کاربرد آن در آموزش معنا و ساخت های زبانی به فارسی آموزان بزرگسال (مطالعه موردی: رمان های ارمیا، بیوتن و قیدار از رضا امیرخانی)

رضا امیرخانی از نویسندگان برجسته ادبیات داستانی معاصر ایران است که در رمان های خود با بهره گیری از ظرفیت های گفتمانی و زیبایی شناختی زبان، لایه های متعددی از معنا را خلق می کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان و زیبایی شناسی زبانی در سه رمان ارمیا، بیوتن و قیدار و تبیین ظرفیت های آن ها در آموزش معنا و ساخت های زبانی به فارسی آموزان بزرگسال انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه ای و تحلیل متن سه رمان گردآوری و در چهار سطح واژگانی، نحوی، بلاغی و گفتمانی بررسی شدند. یافته ها نشان داد که در هر سه رمان، زبان صرفا ابزار روایت نیست، بلکه در تعامل میان لایه های زبانی و گفتمانی، سازوکار اصلی تولید معنا را شکل می دهد. گفتمان های هویت، مقاومت، دین، مهاجرت، غربت و نسبت سنت با مدرنیته از مهم ترین محورهای معنایی آثار هستند که از طریق نوواژه پردازی، هنجارگریزی های نحوی، استعاره های مفهومی، نمادپردازی، گفت وگوهای چندلایه و دیگر شگردهای زیبایی شناختی بازنمایی می شوند. همچنین، مقایسه سه رمان نشان داد که هر اثر با وجود تفاوت در محورهای گفتمانی، از الگویی مشترک در پیوند میان فرم زبانی و تولید معنا پیروی می کند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که این ویژگی های زبانی و گفتمانی، ظرفیت مناسبی برای آموزش واژگان، ساخت های نحوی، معناهای ضمنی، عناصر بلاغی، توانش گفتمانی و آشنایی با ابعاد فرهنگی زبان فارسی در دوره های آموزش فارسی به غیرفارسی زبانان بزرگسال فراهم می آورند. ازاین رو، بهره گیری هدفمند از رمان های معاصر فارسی می تواند آموزش زبان را از سطح انتقال قواعد فراتر برده و به سوی آموزش کاربرد واقعی زبان در بافت های فرهنگی و اجتماعی سوق دهد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، زیبایی شناسی زبانی ، رضا امیرخانی ، آموزش زبان فارسی ، رمان معاصر فارسی