بازاندیشی در پژوهش های ادبی معاصر: مطالعه ای آسیب شناختی بر موانع نظری، روش شناختی و نهادی

این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به آسیب شناسی وضعیت پژوهش های ادبی معاصر می پردازد و می کوشد مهم ترین موانع ارتقای کیفیت معرفتی این حوزه را در سه سطح به هم پیوسته نظری، روش شناختی و نهادی تحلیل کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که چرا با وجود گسترش کمی تولیدات دانشگاهی در حوزه ادبیات، بخش قابل توجهی از این آثار از انسجام مفهومی، اصالت مسئله، دقت روش شناختی و توان تفسیر انتقادی کافی برخوردار نیستند. یافته های این بررسی نشان می دهد که کاربست صوری و گاه التقاطی نظریه های ادبی، ضعف در صورت بندی پرسش و مسئله پژوهش، غلبه الگوهای توصیفی بر تحلیل های تبیینی، و نیز فقدان تناسب میان پرسش، روش و متن، از جمله مهم ترین آسیب های درون رشته ای تحقیقات ادبی به شمار می آیند. افزون بر این، ساختارهای نهادی حاکم بر نظام دانشگاهی، به ویژه کمیت گرایی، مقاله محوری، امتیازاندیشی و ضعف سنت نقد علمی، در بازتولید این وضعیت سهمی تعیین کننده دارند. برآیند پژوهش نشان می دهد که بحران موجود در مطالعات ادبی، صرفا حاصل کاستی های فردی یا آموزشی نیست، بلکه ریشه در برهم کنش ضعف های معرفتی، اختلال های روش شناختی و الزامات نهادی تولید دانش دارد. از این رو، برون رفت از این وضعیت، مستلزم بازاندیشی هم زمان در آموزش روش تحقیق، تعمیق بنیان های نظری، تقویت فرهنگ نقد، و اصلاح سازوکارهای ارزیابی و سیاست گذاری علمی در حوزه مطالعات ادبی است.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی پژوهش ، تحقیقات ادبی ، روش شناسی ادبی ، نقد ادبی ، نظریه ادبی ، علوم انسانی