بررسی سازوکارهای زبانی و تمثیلی در بازنمایی دشمن در مجموعه شعر «مسافران بامداد؛ روایت یک و هفده دقیقه»

ادبیات پایداری همواره در پیوند با بحران های سیاسی و نظامی، نقشی فراتر از بازنمایی صرف ایفا کرده و به بازتعریف هویت های جمعی می پردازد. مقاله حاضر با هدف بررسی سازوکارهای زبانی و تمثیلی در خلق «دیگری مطلق» و بازنمایی دشمن، به تحلیل نشانه شناختی و گفتمان کاوی مجموعه شعر «مسافران بامداد؛ روایت یک و هفده دقیقه» می پردازد. انتخاب این کتاب به عنوان مورد مطالعاتی، مبتنی بر یک ضرورت تاریخ نگارانه و ادبی است؛ چرا که این اثر، نخستین مجموعه شعر منتشرشده با موضوع «جنگ تحمیلی ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران» محسوب می شود. همین ویژگی «نخستین بودن» و واکنش سریع ادبی به یک رخداد تروماتیک ملی و بین المللی، پرداختن به این اثر را برای درک تحولات نوین در گفتمان مقاومت ضرورت می بخشد. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی با تکیه بر نظریات «کارل اشمیت» در باب امر سیاسی و پدیدارشناسی مکان و زمان است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شاعران این مجموعه با بهره گیری از مکانیسم های «حیوان انگاری» و «نام گذاری اهریمنی»، دشمن را از سطح یک رقیب سیاسی به سطح «شر مطلق» و فاقد عقلانیت تقلیل داده اند تا مشروعیت نابودی آن را تثبیت کنند. همچنین، زمان وقوع فاجعه (ساعت ۱:۱۷) به مثابه یک «نشانه ی تروما» و مکان وقوع (منزل مسکونی) در قالب تمثیل «محراب و معراج»، ساختار دراماتیک و حماسی اشعار را شکل داده اند. نتایج تحقیق گویای آن است که «مسافران بامداد» با تلفیق بوطیقای انتقام و زبان وحدت، موفق به خلق یک حافظه ی جمعی منسجم در برابر تهدیدات نوین شده و جایگاه ویژه ای در تاریخ ادبیات بحران یافته است.

کلیدواژه ها:

مسافران بامداد ، دیگری مطلق ، حیوان انگاری ، تروما ، ادبیات پایداری ، جنگ ۱۲ روزه ، نشانه شناسی زمان