نمود هویت فرهنگی در نظام آموزشی (با تکیه بر کتاب های فارسی متوسطه اول)

پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و کمی، به بررسی جلوه های هویت فرهنگی در کتاب های فارسی دوره متوسطه اول (پایه های هفتم، هشتم و نهم) پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که مولفان این کتاب ها با بهره گیری از متون ادبی، تاریخی، مذهبی و اخلاقی، به شیوه ای غیرمستقیم و ادبی در جهت تقویت هویت فرهنگی دانش آموزان گام برداشته اند. نتایج تحلیل مولفه ها بیانگر آن است که رویکرد هویت ساز کتاب ها بر تلفیق دو ساحت «هویت دینی» و «هویت ملی» استوار بوده است. در پایه هفتم، ۱۲ مولفه هویت فرهنگی شناسایی شد که بیشترین بسامد به «شخصیت های سیاسی، فرهنگی و علمی» اختصاص دارد. کتاب فارسی هشتم بیشترین تمرکز بر هویت سازی فرهنگی را نشان می دهد و مولفه هایی چون وطن دوستی، الگوپذیری از پیامبر و ائمه، عدالت خواهی، مقاومت و معرفی قهرمانان ملی و مذهبی در آن برجسته تر است. در پایه نهم نیز «الگوپذیری از پیامبر و ائمه» بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده و پس از آن، مولفه هایی چون وطن دوستی و شخصیت های فرهنگی و علمی در رتبه های بعدی قرار دارند. در مجموع، یافته ها نشان می دهد که برنامه درسی فارسی متوسطه اول با تاکید بر ارزش های فرهنگی، دینی و ملی، در پی تقویت احساس تعلق دانش آموزان به جامعه، ملت و امت اسلامی بوده و انتقال نظام مند این ارزش ها را هدف گذاری کرده است.

کلیدواژه ها:

هویت فرهنگی ، کتاب های فارسی متوسطه اول ، تحلیل محتوا ، هویت دینی و ملی