ادبیات کودک در فضای متاورس: چالش ها و فرصت های شکل گیری گونه های جدید داستانی

پژوهش حاضر با رویکردی آینده نگرانه و میان رشته ای، به تحلیل دگردیسی پارادایمی ک در ادبیات کودک تحت تاثیر پیدایش فضای متاورس می پردازد. متاورس، به مثابه یک اکوسیستم دیجیتال همه جانبه و تعاملی متشکل از واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و اقتصادهای رمزنگاری شده، نه تنها رسانه ای جدید، بلکه بستری بنیادین برای بازتعریف مفاهیم کلیدی روایت شناسی، از جمله عاملیت خواننده، خطیت داستانی و تجربه ی زیبایی شناختی ارائه می دهد. این مقاله استدلال می کند که متاورس با فراهم آوری امکان «تجسد دیجیتال» از طریق آواتار، «فضاسازی پویا» و «تعامل زنده ی شبکهای»، زمینه ساز ظهور گونه های داستانی نوظهوری مانند «روایت های زیست بازینموده» (Ludo-Narrative Hybrids) و «داستان های چندمسیره ی مشارکتی» می گردد که در آنها کودک از حالت مخاطب منفعل به «کنشگر-همراه ساز» (Co-Creative Agent) در فرآیند تولید معنا ارتقا می یابد. از منظر فرصت ها، این تحول به پرورش مهارت های شناختی سطح بالا مانند تفکر سیستمی، حل مسئله ی مشارکتی و هوش هیجانی از طریق شبیه سازی موقعیت های پیچیده کمک شایانی می کند. با این حال، این گذار با چالش های ساختاری متعددی مواجه است که از آن جمله می توان به: ۱) معضلات امنیت سایبری و حریم خصوصی کودکان در محیط های داده بنیاد، ۲) خطر «فقر تخیل واژگانی» ناشی از جایگزینی تجربه های حسی مستقیم به جای فرآیند تخیل پردازی متنی، ۳) شکاف دیجیتالی عمیق در دسترسی به فناوری های پیشرفته و سواد متاورسی، و ۴) ابهام های حقوقی در مالکیت معنوی آثار تولیدشده در فضای مشارکتی و پویا، اشاره نمود. مقاله با بهره گیری از چارچوب نظری ترکیبی متشکل از «روایت شناسی فضای احتمالاتی» (ماری-لاور رایان)، «نظریه ی یادگیری تجسدیافته» (جیمز گی) و «اکولوژی رسانه ای» (نیل پستمن)، نتیجه می گیرد که آینده ی ادبیات کودک در گروی توسعه ی «الگوهای تولید سه ضلعی» است که در آن نویسندگان، متخصصان فناوری های تعاملی و روان شناسان رشد، در قالب چارچوب های اخلاق محور و با محوریت منافع عالیه ی کودک، به خلق آثاری بپردازند که هم از قابلیت های انقلابی متاورس بهره ببرند و هم هسته ی زبانی و ادبیت را به عنوان سنگ بنای تخیل انسانی حفظ نمایند.

کلیدواژه ها:

متاورس ، ادبیات کودک دیجیتال ، روایت تعاملی ، واقعیت مجازی ، داستان سرایی چندحسی