تحلیل محتوای کتاب فارسی پایه دوازدهم بر اساس مولفه های ساحت تربیت زیباشناختی و هنری سند تحول بنیادین

تربیت زیباشناختی و هنری به عنوان یکی از ساحت های شش گانه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، نقش مهمی در پرورش ذوق هنری، ادراک زیبایی، تخیل، خلاقیت و هویت فرهنگی دانش آموزان دارد. از آنجا که کتاب های درسی فارسی از مهم ترین بسترهای تحقق این ساحت به شمار می روند، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان تحقق اصول و اهداف تربیت زیباشناختی و هنری در محتوای کتاب فارسی پایه دوازدهم انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کیفی–کمی) با غلبه تحلیل محتوای کیفی است. در بخش کیفی، مولفه های ساحت زیباشناختی و هنری بر پایه سند تحول بنیادین استخراج و سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته تدوین شد. در بخش کمی، متن ها، تصاویر، پرسش ها و فعالیت های کتاب فارسی پایه دوازدهم بر اساس این سیاهه تحلیل و فراوانی و درصد بازنمایی هر مولفه محاسبه شد. یافته ها نشان داد از مجموع ۲۹۷ شاهد مثال، بیشترین فراوانی به مولفه های پرورش حواس (۹۷ مورد، ۳۳ درصد)، پرورش تخیل و قوه خیال (۶۸ مورد، ۲۳ درصد) و کسب شایستگی رمزگذاری و رمزگشایی (۶۳ مورد، ۲۱ درصد) اختصاص دارد. در مقابل، مولفه های تربیت زیباشناختی به مثابه تربیت همگانی (۱۰ درصد)، آفرینش گری و خلاقیت (۵ درصد)، انعطاف پذیری تربیت زیباشناختی (۴ درصد) و گرایش و تخصص هنری (۴ درصد) کمترین میزان بازنمایی را داشته اند. همچنین سهم متن ها و تصاویر در مقایسه با فعالیت های خلاقانه، در بازنمایی مولفه های زیباشناختی بیشتر است. در مجموع، نتایج نشان می دهد که کتاب فارسی پایه دوازدهم در برخی مولفه های ساحت زیباشناختی عملکرد مناسبی دارد، اما میان ابعاد مختلف این ساحت توازن کافی برقرار نیست. ازاین رو، بازنگری در طراحی و تالیف محتوای کتاب با تاکید بر تقویت خلاقیت، انعطاف پذیری، تربیت هنری همگانی و توسعه فعالیت های هنری و مشارکتی ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، تربیت زیباشناختی ، سند تحول بنیادین ، کتاب فارسی دوازدهم