تحلیل معناشناختی سوره الرحمن بر اساس نظریه توشیهیکو ایزوتسو

سوره الرحمن از جمله سوره های قرآن کریم است که با ساختاری منحصربه فرد و تکرار سی ویک باره آیه ی «فبای آلاء ربکما تکذبان»، سراسر بر محور نعمت های الهی و دعوت به شکرگزاری استوار شده است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش معناشناسی توشیهیکو ایزوتسو (Izutsu, ۲۰۰۲/۱۹۶۶)، زبان شناس و قرآن پژوه ژاپنی، به تحلیل شبکه ی معنایی واژگان کلیدی این سوره می پردازد. ایزوتسو در دو اثر بنیادین خود، God and Man in the Qur'an: Semantics of the Qur'anic Weltanschauung (۱۹۶۴) و Ethico-Religious Concepts in the Qur'an (۲۰۰۲/۱۹۶۶)، روشی نوین برای کشف جهان بینی قرآن از طریق بررسی روابط معنایی واژگان کلیدی در بافت آیات ارائه داده است. این پژوهش با تکیه بر روش ایزوتسو، ابتدا معنای پایه ی واژگان کلیدی سوره الرحمن را در عصر جاهلیت بررسی کرده، سپس معنای رابطه ای آن ها را در شبکه ی معنایی قرآن ترسیم می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که واژه ی «الرحمن» به عنوان نقطه ی کانونی سوره، در کنار واژگانی چون «خلق»، «علم»، «البیان» و «آلاء» شبکه ای معنایی را شکل می دهد که بر «رحمت فراگیر الهی» و «مسئولیت اخلاقی انسان در قبال نعمت ها» تاکید دارد. این شبکه ی معنایی، جهان بینی خاصی را ترسیم می کند که در آن، هستی تجلی گاه رحمت بی نهایت خداوندی است و انسان با شناخت و شکر نعمت ها به کمال خویش دست می یابد.

کلیدواژه ها:

معناشناسی قرآن ، توشیهیکو ایزوتسو ، سوره الرحمن ، جهان بینی قرآنی ، شبکه ی معنایی ، الرحمن