نقش علم معانی در شکل گیری سبک فردی شعرای سبک خراسانی: مطالعه موردی منوچهری دامغانی و فرخی سیستانی

این پژوهش با هدف تبیین نقش بنیادین علم معانی به مثابه کلید تشخیص و تحلیل سبک فردی در چارچوب سبک شناسی تاریخی، به مطالعه موردی دو شاعر برجسته و هم دوره سبک خراسانی، منوچهری دامغانی و فرخی سیستانی، می پردازد. با اتکا بر روش توصیفی-تحلیلی و بررسی پیکره شعری این دو شاعر، استدلال می شود که علیرغم اشتراکات زبانی و زیبایی شناختی کلی در سبک خراسانی، گزینش های متمایز هر شاعر از الگوهای ساختاری علم معانی، عامل شکل دهنده امضای سبکی منحصربه فرد آنان بوده است. یافته ها حاکی از آن است که منوچهری با اولویت بندی «مقتضای حال» توصیف طبیعت و صحنه پردازی های پیچیده، به سوی کاربرد نظام مند اطناب، جملات خبری و انشایی مرکب و طولانی (به ویژه شرطی و استفهامی) و تقدیم وتاخیرهای هنرمندانه برای ایجاد ضرب آهنگی تفصیلی و تصویری گرایش یافته است؛ در مقابل، فرخی با محوریت «حال» بیان عاطفه غنایی فوری و خطاب های دراماتیک، از ایجاز قصدی، جملات خبری کوتاه، موکد و موازی، و انشاییات پرشور (امری، تعجبی، ندایی) بهره می گیرد تا ضرب آهنگی سریع و تاثیر عاطفی بی واسطه خلق کند. این مطالعه نشان می دهد که مفاهیم علم معانی—فراتر از دسته بندی های صرفا صوری—ابزاری تحلیلی-کاربردی قدرتمند برای فهم «چرایی» و «چگونگی» تمایزهای بیانی در درون یک مکتب سبکی یکپارچه به نظر آمده و گواهی است بر آگاهی خلاقانه شاعران کلاسیک از رابطه پویای میان ساختار جمله، مقصود عاطفی و هویت سبکی.

کلیدواژه ها:

علم معانی ، سبک خراسانی ، سبک فردی ، منوچهری دامغانی ، فرخی سیستانی ، تحول سبکی