تحلیل تطبیقی میان ارو/مورگوت و خدا/اهریمن: سیلماریلیون و شاهنامه

این مقاله به بررسی دقیق بازنمایی های امر الهی و شیطانی، آن گونه که در «سیلماریلیون» اثر تالکین و «شاهنامه» اثر فردوسی به تصویر کشیده شده اند، می پردازد. در کانون این مقایسه، «خدا»، خالق قادر مطلق و در عین حال متعالی در شاهنامه، و «ارو»، ایزد خالق در سیلماریلیون قرار دارند؛ شخصیتی که با وجود تعالی مشابه، لحظاتی از مداخله مستقیم را در داستان به نمایش می گذارد. در نقطه مقابل آن ها، چهره های شرور «مورگوت»، آینوری سقوط کرده در کیهان تالکین، و «اهریمن» آشوب گر در حماسه پارسی قرار گرفته اند. این تحلیل بر اساس اصول تحلیل متن، کارکردهای روایی و اهمیت درون مایه ای این موجودات را در متون مربوطه شان واکاوی می کند و بر نقش آن ها به عنوان عوامل محرک در داستان های حماسی پرتو می افکند. این مقاله با فراتر رفتن از سطح ظاهری یک مطالعه تطبیقی، به درون چارچوب های فلسفی و اخلاقی ای که این شخصیت ها در آن ها عمل می کنند، می پردازد. این پژوهش شیوه هایی را که خدا و ارو از طریق آن ها نظام ارزشی و قوانین بنیادین جهان های خود را پایه ریزی می کنند به دقت بررسی کرده و این امر را با اهداف اخلال گرانه و اغلب ویرانگر مورگوت و اهریمن در تقابل قرار می دهد. با تمرکز بر ویژگی های روایی ذاتی شخصیت ها، این مطالعه از خوانش های فرهنگی گسترده تر پرهیز کرده و در عوض در پی ارائه تحلیلی است که هنر ادبی و قدرت درون مایه ای این چهره های حماسی را ارج نهد. از این رو، مقاله حاضر نه تنها به مقایسه شخصیت ها، انگیزه ها و میزان مشارکت این چهره های الهی و شیطانی می پردازد، بلکه اهمیت آن ها را در شکل دهی به نظام ارزشی و پیام غایی حماسه هایشان، مستقل از تاثیرات فرهنگی بیرونی، تفسیر می کند.

کلیدواژه ها:

ارو ، خدا ، مورگوت ، اهریمن ، سیلماریلیون ، شاهنامه