بازنمایی مفهومی عشق و خرد در متون عرفانی فارسی: رویکردی مبتنی بر شبکه های معنایی

مفاهیم «عشق» و «خرد» از بنیادی ترین عناصر اندیشه عرفانی در ادبیات فارسی به شمار می آیند و در متون عرفانی همواره در قالب روابطی پیچیده، متقابل و گاه متعارض بازنمایی شده اند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از نظریه شبکه های معنایی، به بررسی نحوه بازنمایی مفاهیم عشق و خرد در متون عرفانی فارسی قرون ششم تا هشتم هجری می پردازد. جامعه پژوهش شامل گزیده ای از آثار سنایی، عطار، مولوی و حافظ است که در آن ها مفاهیم عشق و خرد از جایگاهی محوری برخوردارند. در این پژوهش، واژگان و مفاهیم وابسته به دو هسته معنایی «عشق» و «خرد» استخراج و روابط هم نشینی و پیوندهای مفهومی آن ها تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفهوم عشق در متون عرفانی بیشترین پیوند را با مفاهیمی چون فنا، شور، مستی، وصال و سلوک دارد، در حالی که خرد با مفاهیمی مانند حکمت، معرفت، عقل و آگاهی مرتبط است. همچنین نتایج بررسی تطبیقی متون نشان می دهد که در سیر تحول عرفان فارسی، جایگاه خرد از عقل استدلالی به نوعی معرفت شهودی و درونی تغییر یافته و عشق به عنوان مهم ترین نیروی وصول به حقیقت معرفی شده است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که تحلیل شبکه های معنایی می تواند در فهم ساختار مفهومی متون عرفانی و کشف روابط پنهان میان مفاهیم بنیادین عرفانی نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

عشق ، خرد ، شبکه های معنایی ، عرفان فارسی ، معناشناسی ، ادبیات عرفانی