مقایسه ساختار افسانه های فارسی، ترکی و کردی بر اساس نظریه ریخت شناسی پراپ

هدف این پژوهش مقایسه ساختار افسانه های فارسی، ترکی و کردی بر اساس نظریه ریخت شناسی پراپ (مطالعه موردی: افسانه های ایرانی جلد ۱ (فارسی)، افسانه های دیار شهریار (ترکی)، افسانه های کردی (کردی)) بوده است. این پژوهش از نوع پژوهش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد کیفی است. برای انجام پژوهش، سه قصه از افسانه های کردی نوشته شهناز آذری نوش، سه قصه از افسانه های ایرانی (جلد اول) نوشته ی محمد قاسم زاده و سه قصه از افسانه های دیار شهریار نوشته ی جعفر کوهی به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده های پژوهش از طریق قصه های مکتوب جمع آوری گردید. تحلیل داده ها بر اساس الگوی ساختاری ولادیمیر پراپ صورت گرفت، به نحوی که هر قصه به خویش کاری های مشخص تقسیم بندی و ساختار روایت آن با تاکید بر توالی و جایگاه این توابع مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. به این ترتیب، خویش کاری های هر قصه شناسایی و نقش آنها در شکل دهی ساختار کلی داستان تحلیل شد. بررسی ساختار روایی افسانه های سه مجموعه نشان داد که افسانه های ایرانی به طور کلی از الگوی بنیادین پراپ تبعیت می کنند، اما در نحوه ی توالی کارکردها و نقش های کنشی تفاوت هایی قابل توجه دارند. در مجموعه ی «افسانه های ایرانی»، ساختار روایت غالبا منسجم تر و نزدیک تر به الگوی کلاسیک پراپ است؛ روایت با کنش آغازگر (فقدان یا زیان) شروع می شود و پس از توالی کنش هایی نظیر یاری دهنده، آزمون، و پاداش، به بازگشت قهرمان ختم می گردد. این انسجام، احتمالا ناشی از ویرایش ادبی و گزینش آگاهانه ی روایت ها از سوی نویسنده است.

کلیدواژه ها:

ریخت شناسی ، افسانه های فارسی ، افسانه های ترکی ، افسانه های کردی ، نظریه ریخت شناسی پراپ