تحلیل ساختاری پنج افسانه ایرانی بر اساس نظریه ریخت شناسی ولادیمیر پراپ

پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری پنج افسانه ایرانی بر اساس نظریه ریخت شناسی ولادیمیر پراپ انجام شده است. در این پژوهش پس از بازخوانی نظریات پراپ و ارائه خلاصه ای از قصه های «پیه سوز طلا»، «چوپان و فرشته»، «مادیان چل کره»، «خارکش پیر و درخت اشرفی» و «تنبلو» از کتاب «افسانه های ایرانی» گردآوری و بازنویسی محمد قاسم زاده بر اساس نظریه ریخت شناسی پراپ، پرداخته شد. یافته ها نشان می دهد که افسانه های بررسی شده از الگوی کلی پراپ تبعیت می کنند و توالی کنش هایی همچون کمبود، حرکت قهرمان، مواجهه با دشمن، دریافت یاری از نیروهای ماورایی، گذر از آزمون ها و بازگشت قهرمان در آن ها قابل تشخیص است. با این حال، نتایج حاکی از وجود تفاوت های معناداری است که ریشه در زمینه های فرهنگی، دینی و ارزشی جامعه ی ایرانی دارد. از جمله این تفاوت ها می توان به برجسته بودن نقش زن به عنوان قهرمان یا یاریگر، حضور پررنگ عنصر تقدیر و باور به عدل الهی، و تاکید بر ارزش های اخلاقی و معنوی اشاره کرد. بنابراین، اگرچه الگوی ریخت شناسی پراپ چارچوبی کارآمد برای تحلیل ساختار روایی افسانه های ایرانی فراهم می سازد، اما تبیین کامل لایه های فرهنگی و معنایی این روایت ها نیازمند رویکردی ترکیبی و بومی گرایانه است.

کلیدواژه ها:

ریخت شناسی پراپ ، افسانه های ایرانی ، خویشکاری ، فرهنگ ایرانی