نقد اجتماعی و طنز در باب هشتم گلستان سعدی (در آداب صحبت)

پژوهش حاضر با هدف واکاوی کارکردهای طنز به مثابه ابزاری برای نقد اجتماعی در باب هشتم گلستان سعدی «در آداب صحبت» انجام شده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعه ی مستقیم متن گلستان بر پایه ی نسخه محمد علی فروغی (ققنوس، ۱۳۷۱) پیش رفته است. یافته ها حاکی از آن است که سعدی در این باب، با به کارگیری شگردهای طنزی چون کنایه، اغراق و پارادوکس، به نقد ساختار یافته ی آفات کلام و معاشرت، از جمله ریاکاری، چاپلوسی، فضل فروشی و جهل در تعالیم اجتماعی می پردازد. تحلیل حکایات نشان می دهد که طنز سعدی، فراتر از یک تکنیک ادبی، استراتژی اخلاقی-تربیتی برای ترویج ادب گفت وگو و تابوشکنی از ناهنجاری های ریشه دار در مناسبات انسانی است (سعدی، ۱۳۷۱). این مقاله نتیجه می گیرد که گلستان، در مقام متنی اصلاح گر، از طریق پیوند زدن طنز با نقد اجتماعی، ظرفیتی ماندگار برای الهام بخشی به جوامع معاصر دارد.

کلیدواژه ها:

سعدی ، گلستان ، باب هشتم ، نقد اجتماعی ، طنز اخلاقی ، جامعه شناسی ادبیات