ادراکات حسی و جسمانی در تجارب و اندیشه های عرفانی عین القضات همدانی و احمد غزالی

متون صوفیانه بر تجربه عرفانی مستقیم یا باواسطه نویسندگانش مبتنی است. موضوع این تجربه نیز اموری ماورای مادی است؛ ازاین رو عارفان در بیان آن چاره ای جز کاربرد زبان نمادین و جایگزینی تجارب معنوی با تجارب حسی نداشتند. از میان منابع عرفانی آن دسته از متونی که جنبه تجربه محوری بارزتری دارند و از زبان استدلالی و تعلیمی فاصله گرفته اند، بیشتر از ادراکات حسی و جسمانی در بیان خود بهره برده اند. تمهیدات عین القضات همدانی و آثار فارسی احمد غزالی از این دسته متون به شمار می رود. همچنین میان این دو نویسنده عارف ارتباط مستقیم وجود داشته است. با توجه به همین زمینه ها در این جستار بر آن شدیم متون یادشده را ازنظر نقش ادراکات حسی و جسمانی تحلیل و بررسی کنیم و وجوه تشابه و تفاوت آن را روشن سازیم. روش این پژوهش روش توصیفی-تحلیلی برمبنای بررسی داده های متنی و با ابزار کتابخانه ای و برگه نویسی است. براساس یافته های این پژوهش، نقش غالب ادراکات حسی و جسمانی در متون موردمطالعه، تبیین تجارب و اندیشه های مرتبط با تقابل های دوگانه ظاهر و باطن، و جلال و جمال یا قهر و لطف بوده است؛ باوجود این عین القضات در تمهیدات بیشتر در کار ساختن یک نظام فکری و مشرب عرفانی پیچیده از تصاویر بصری بوده است و از این نظر زبان عرفانی متمایزی دارد.

کلیدواژه ها:

تجربه عرفانی ، زبان عرفانی ، ادراک حسی ، احمد غزالی ، عین القضات همدانی