تحلیل معناشناختی مفاهیم عرفان عملی در اشعار علامه حسن زاده آملی

به عرفان و سخنان عرفا از مناظر مختلفی نگریسته شده، اما علم زبان شناسی به این حیطه کمتر پرداخته است. مساله پژوهش حاضر این است که متون عرفانی را در چارچوب های نظری زبان شناختی تحلیل نماید. اولین پیش شرط انتقال مفاهیم، درک معنا است. بنابراین، از میان شاخه های مختلف علم زبان شناسی، چارچوب معناشناسی برای تحلیل متون انتخاب و مفاهیم عرفانی در اشعار علامه حسن زاده آملی(ره) بررسی شده است. علامه حسن زاده یکی از چهره های کم نظیر در عرصه عرفان اسلامی و از معدود عالمان شیعه است که در سه عرصه دین، عرفان و شعر دستی داشته اند. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده و گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای انجام شده است. به این ترتیب که کل دیوان اشعار این عالم شاعر، شامل بیش از پنج هزار بیت، مطالعه شده و به منظور محدود کردن گستره داده ها، ابیات دارای مفاهیم عرفان عملی انتخاب و تحلیل شده است. بر طبق نتایج، در چارچوب نظری معناشناسی، روابط معنایی بین واژگان و استعاره ها می توانند از عهده تحلیل متون عرفانی برآمده و مطالعات بین رشته ای در حیطه های ادبیات عرفانی و زبان شناسی را امکان پذیر نماید. در ابیات بررسی شده دو رابطه معنایی باهم آیی و تقابل بیشترین فراوانی را دارد و مفاهیم لقای الهی بعنوان مقصد نهایی سلوک؛ همچنین، برخی از مدارج مانند ادب، سکوت و ریاضت بازتاب داشته است.

کلیدواژه ها:

عرفان عملی ، زبان شناسی ، معناشناسی ، شعر ، علامه حسن زاده آملی