از چالش تا راهکار: واکاوی تجارب معلمان در آموزش مجازی زبان و ادبیات فارسی

آموزش مجازی در دوران کرونا و پساکرونا نظام آموزشی کشور را با چالش ها و فرصت های جدیدی روبه رو ساخت. با وجود گسترش استفاده از بسترهایی مانند شبکه شاد، همچنان کیفیت آموزش دروس ادبیات فارسی با پرسش های اساسی همراه است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجارب معلمان در مواجهه با آموزش مجازی ادبیات فارسی و ارائه ی راهکارهایی برای بهبود تعامل و کیفیت یادگیری انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعه ی تطبیقی-تحلیلی تجارب معلمان و تامل بر تجربه زیسته ی نگارنده است. یافته ها نشان می دهد که مزایای آموزش مجازی شامل انعطاف پذیری، تنوع و جذابیت، تکرارپذیری به ویژه در تلفظ صحیح واژگان و ابیات و کاهش محدودیت های زمانی-مکانی است. در مقابل، مهم ترین چالش ها عبارت اند از: عدم کنترل بر فرایند یادگیری، محدودیت زمان و عدم پاسخگویی به همه ی سوالات، نابرابری دسترسی به امکانات فناورانه و به تبع آن نقض عدالت آموزشی، استفاده از ادبیات خاص فضای مجازی و تضعیف تدریجی نگارش رسمی و نیز فقدان تعامل موثر چهره به چهره است. یافته ی جالب توجه پژوهش آن است که برخلاف دیدگاه رایج، در مواردی فضای مجازی توانسته تعامل بین معلم و دانش آموزان متعهد را افزایش دهد؛ هرچند برای دانش آموزان ضعیف تر، این فضا عمدتا به کاهش مشارکت انجامیده است. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود که کلاس مجازی ادبیات فارسی با گفت وگو و پرسش آغاز شود و روش ترکیبی (سنتی-مجازی) برای آموزش مفاهیم پایه ای نظیر قافیه، آرایه ها و وزن شعر به کار گرفته شود. همچنین، تقویت زیرساخت های شبکه شاد، تغییر نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل گر، و فرهنگ سازی برای نظارت والدین، از دیگر راهکارهای پیشنهادی این پژوهش است. نتیجه ی پژوهش نشان می دهد که با وجود موانع موجود، آموزش مجازی ادبیات فارسی در ایران تا حد قابل قبولی موفق بوده و اکثر دانش آموزان از آن استقبال کرده اند اما برای دستیابی به کیفیت مطلوب، نیاز به بازنگری جدی در زیرساخت ها، محتوای آموزشی و نقش معلم وجود دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، ادبیات فارسی ، تجارب معلمان ، تعامل آموزشی ، شبکه شاد ، چالش ها و راهکار ها