بررسی کتاب نثر علمی «الابنیه عن حقایق الادویه» به عنوان نخستین اثر مستقل فارسی در خواص گیاهان و داروها

کتاب «الابنیه عن حقایق الادویه» تالیف ابومنصور موفق هروی از کهن ترین متون نثر علمی فارسی در حوزه داروشناسی است که در سده چهارم هجری نگاشته شده است. این اثر را می توان نخستین کتاب مستقل فارسی در «مفردات دارویی» دانست که به معرفی، توصیف و تحلیل خواص گیاهان، مواد حیوانی و معدنی می پردازد. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی–تحلیلی و بر پایه مطالعه نسخه تصحیح شده اثر و منابع تاریخ پزشکی، به بررسی ساختار علمی، ویژگی های زبانی، زمینه های فکری و جایگاه نسخه شناختی این کتاب می پردازد. یافته ها نشان می دهد که «الابنیه» افزون بر ارزش علمی، نقش مهمی در تثبیت نثر علمی فارسی و انتقال دانش داروشناسی از سنت یونانی–عربی به زبان فارسی ایفا کرده است. همچنین این اثر دارای ساختار علمی منظم، زبان دقیق و واژگان تخصصی است که آن را به منبعی ارزنده برای زبان شناسان تاریخی و پژوهشگران فرهنگ عامه تبدیل کرده است. با توجه به این یافته ها، بررسی جامع این اثر می تواند در سه حوزه اصلی سودمند باشد: ۱. تاریخ پزشکی و داروشناسی ایران، ۲. تاریخ تحول نثر علمی فارسی، ۳. مطالعه انتقال و بومی سازی دانش در تمدن اسلامی. روش تحقیق حاضر توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای است و هدف اصلی، تبیین جایگاه علمی، زبانی و تاریخی کتاب در سنت داروشناسی و نثر علمی فارسی است. در مطالعه تطبیقی، به آثار شاخص پزشکی هم دوره مانند «الحاوی» اثر محمد بن زکریای رازی و «قانون در طب» اثر ابوعلی سینا نیز مورد مراجعه قرار گرفته است تا جایگاه ساختاری و محتوایی «الابنیه» روشن شود. یافته ها حاکی از آن است که این اثر نه تنها یک متن پزشکی بلکه سندی بنیادین در تاریخ تحول علم و زبان فارسی است.

کلیدواژه ها:

الابنیه ، ابومنصور موفق هروی ، تاریخ پزشکی ایران ، نثر علمی فارسی ، مفردات دارویی