تحلیل تطبیقی مفهوم زمان در روایت های کلاسیک فارسی و داستان نویسی پسامدرن

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی مفهوم زمان در روایت های کلاسیک و پسامدرن فارسی، به بررسی تحول ساختارهای زمانی از متون سنتی تا داستان نویسی معاصر پرداخته است. روش تحقیق کیفی و توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق مطالعه متون کلیدی در دو دوره و تحلیل مضمون استخراج شده اند. یافته ها نشان می دهد که زمان در روایت کلاسیک عمدتا خطی، پیوسته، قدسی و بیرونی است و نقش آن بیشتر در سامان بخشی کنش های روایی و تثبیت نظم اخلاقی و اسطوره ای جهان داستانی جلوه می کند. در مقابل، روایت پسامدرن زمان را به تجربه ای درونی، ذهنی، گسسته و چندلایه تبدیل می کند؛ به گونه ای که بسیاری از آثار معاصر، از جمله شازده احتجاب، طوبا و معنای شب و متون براهنی، روایت را بر اساس اختلالات زمانی، گسست حافظه، تداخل گذشته و اکنون و بحران هویت شکل می دهند. بررسی تطبیقی نشان می دهد که ادبیات فارسی طی یک تحول معرفتی و زیبایی شناختی، از «زمان به مثابه ظرف و بستر» به «زمان به مثابه مسئله و تجربه» گذر کرده است. این تغییر نه تنها تحول در تکنیک روایت، بلکه انعکاس دگرگونی در فهم انسان ایرانی از جهان و هستی است. نتایج تحقیق می تواند پایه ای برای مطالعات تخصصی تر در حوزه روایت شناسی، زمان پژوهی و ادبیات تطبیقی باشد.

کلیدواژه ها:

ادبیات ، پسامدرن ، داستان نویسی ، فارسی ، معاصر