تحلیل ساختار روایت در خمسه نظامی بر اساس نظریه رولان بارت

پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار روایی خمسه نظامی بر اساس نظریه سه سطحی رولان بارت شامل «پیرفت»، «کارکرد» و «کیفیت روایت» انجام شده است. نظامی گنجوی از برجسته ترین داستان سرایان ادب فارسی است که روایت پردازی در آثار او جایگاهی بنیادین دارد. با وجود پژوهش های متعدد درباره خمسه تاکنون این مجموعه بر اساس الگوی روایی بارت بررسی نشده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که در چهار منظومه خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه پیرفتها بر محور دو مضمون اصلی «عشق» و «قدرت» شکل گرفته اند و هر روایت با یک نمایه آغازین غالبا تولد قهرمان شروع می شود. بررسی کارکردها آشکار کرد که خسرو و شیرین از ساختاری پیوسته با تعداد بالای کارکردهای هسته ای برخوردار است؛ در حالی که در اسکندرنامه کارکردهای واسطه ای فراوان و هسته های اندک مشاهده می شود. همچنین کیفیت روایت در خمسه نشان می دهد که نظامی با بهره گیری از هسته های روایی مجموعه ای از تصاویر کلیدی را در ذهن مخاطب تثبیت می کند و از طریق آنها پیام اصلی هر روایت را شکل می دهد. بر اساس نتایج کاربرد الگوی روایی بارت ابعاد پنهان روایت در آثار نظامی را آشکار می سازد و از چندلایگی و پیچیدگی ساختار روایی این آثار پرده بر می دارد.

کلیدواژه ها:

نظامی گنجوی ، خمسه ، رولان بارت ، روایت ، پیرفت ، کارکرد ، کیفیت روایت