نظامی گنجوی و امیرخسرو دهلوی؛ بررسی تطبیقی ساختار روایی، شخصیت پردازی و نمادها در منظومه های هفت پیکر و هشت بهشت

نظامی گنجوی و امیرخسرو دهلوی از برجسته ترین شاعران ادب فارسی اند که هر دو با سرودن منظومه هایی بر محور داستان بهرام گور در شکل گیری و تداوم سنت خمسه سرایی نقش مهمی داشته اند. منظومه «هفت پیکر» نظامی و «هشت بهشت» امیرخسرو با وجود اشتراک در طرح کلی، روایت از نظر ساختار روایی، شخصیت پردازی، نمادپردازی و کارکرد داستان ها تفاوت های معناداری دارند. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی این دو اثر بر پایه ساختار، گنبدها، پیوند حکایات با شخصیت اصلی، نقش رنگ ها و اعداد و جایگاه شخصیت های فرعی به ویژه زنان می پردازد. نتایج نشان می دهد که در «هفت پیکر» ساختار هفت گانه گنبدها و حکایات وابسته به آن ها به صورت منسجم با سیر تحول اخلاقی و معرفتی بهرام گور پیوند خورده و هر داستان در شکل دهی به شخصیت شاه نقشی موثر دارد. در مقابل در «هشت بهشت»، هرچند چارچوب کلی از نظامی اقتباس شده است، حکایات اغلب استقلال بیشتری دارند و تاکید اصلی بر تصویرپردازی، تنوع روایی و جلوه های زیباشناختی است. همچنین شخصیت های زن در «هفت پیکر» کارکردی نمادین و آموزگارانه دارند در حالی که در «هشت بهشت» بیشتر در خدمت توصیف زیبایی و فضاسازی روایی اند.

کلیدواژه ها:

نظامی گنجوی ، امیرخسرو دهلوی ، هفت پیکر ، هشت بهشت ، خمسه سرایی ، بهرام ، گور ، شخصیت پردازی