تحلیل تطبیقی آرمان شهر اخلاقی در آثار سعدی و ساختار سیاست اقتدارگرای دوره مغول

بررسی اندیشه های سعدی در زمینه اخلاق حکمت عملی و سیاست در کنار تحلیل ساختار قدرت و حکومت داری مغول در ایران، امکانی فراهم می آورد تا دو الگوی کاملا متفاوت از نظم اجتماعی شناخته شود: از یک سو «آرمان شهر اخلاقی که سعدی در بوستان و گلستان بنا می کند» و از سوی دیگر «سیاست اقتدارگرای مغول» که بر قهر، اطاعت، نظم نظامی و کارآمدی ابزاری استوار بود. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر منابع ادبی، تاریخی و فلسفه سیاسی کلاسیک نشان می دهد که سعدی در متون خود بدیلی انتقادی در برابر سیاست زمانه عرضه کرده است؛ بدیلی که بر اخلاق، عدالت، کرامت انسانی و تربیت استوار است. در مقابل سیاست مغول در ایران - به ویژه در دهه های نخست استقرار - بر سلطه، نظامی تمرکز، قدرت استیلا و کنترل اجتماعی استوار بود و کمتر نشانی از اخلاق سیاسی در آن دیده می شود. با این حال به دلیل مواجهه فرهنگ ایرانی با ساختار قدرت مغول، گاه نوعی سازگاری تدریجی میان سنت های فرهنگی و ساختارهای نوپدید سیاسی ایجاد شد. تحلیل این دو جهان بینی متقابل، تصویر روشنی فراهم می کند از این که چگونه ادبیات فارسی نه فقط عرصه زیبایی شناسی بلکه میدان شکل دهی به گفتمان های سیاسی و اخلاقی بوده است.

کلیدواژه ها:

سعدی ، آرمان شهر اخلاقی ، دوره مغول ، سیاست اقتدارگرا ، گلستان ، بوستان ، عدالت ، حکمرانی اخلاقی