بازنمایی قدرت و زوال در قصیده ای از سیف فرغانی بر اساس تحلیل گفتمانی، نشانه ای و زبانی

زینب خسروی این پژوهش با هدف بررسی چگونگی بازنمایی قدرت و زوال در قصیده سیف فرغانی با مطلع هم مرگ بر جهان شما نیز بگذرد انجام شده است. اهمیت این موضوع از آن روست که این قصیده فراتر از بیان اخلاقی نقد قدرت و آشکارسازی ناپایداری سلطه را دنبال می کند. مسئله اصلی پژوهش این است که شاعر چگونه با بهره گیری از ساختارهای زبانی، تصاویر نشانه مند و سازمان گفتمانی، اقتدار مخاطبان را متزلزل و منطق زوال آن را تثبیت می کند. روش پژوهش بنیادی و کیفی و رویکرد آن توصیفی-تحلیلی است. داده ها به شیوه اسنادی-کتابخانه ای گردآوری و متن اصلی قصیده یاد شده است. تحلیل در سه سطح گفتمانی، نشانه ای و زبانی صورت گرفت. ابتدا دال های محوری، تقابل های ارزشی و شیوه خطاب بررسی شد، سپس نشانه های طبیعی، حیوانی، اجتماعی و زمانی تحلیل گردید و در نهایت نقش عناصر زبانی مانند تکرار، ردیف، گزینش واژگان و لحن خطابی در تولید معنا تبیین شد. یافته ها نشان می دهد دال مرکزی قصیده مفهوم «گذشتن و ناپایداری قدرت» است و ردیف «بگذرد» نیز محور سامان دهنده متن است. ضمیر «شما» جبهه سلطه را نشانه گذاری می کند و نشانه هایی مانند «باد خزان»، «آب اجل»، «عوعوی سگان» و «پیل فنا» هیبت قدرت را فرو می ریزد و آن را در افق مرگ، فرسایش و بی ثباتی قرار می دهد. بدین ترتیب قصیده متنی گفتمانی و نشانه مند است که زبان شعر را به ابزاری برای نقد سلطه و سلب مشروعیت نمادین از قدرت تبدیل می کند. این پژوهش نشان می دهد شعر کلاسیک فارسی ظرفیت بالایی برای خوانش های نوین و میان رشته ای دارد.

کلیدواژه ها:

سیف فرغانی ، قصیده ، قدرت ، زوال ، تحلیل گفتمانی ، نشانه شناسی