چالش فقهی و حقوقی در مسئله اهدای جنین در کشور اسلامی

پیشرفت فناوری های پزشکی این امکان را فراهم کرده است تا ناباروری که یکی از دغدغه های مهم جوامع امروزی است از طریق روش هایی مانند اهدای جنین درمان شود. با وجود مزایای این روش ها چالش های متعدد فقهی و حقوقی پیرامون آن ها مطرح است که از مهم ترین آن ها می توان به مشروعیت نسب، ارث، حضانت و تکالیف والدین اشاره کرد. این چالش ها نه تنها سبب بروز ابهام در نظام حقوقی شده، بلکه سردرگمی زوجین و تاثیر بر روابط خانوادگی را نیز در پی داشته است. این مقاله با بررسی منابع فقهی و قوانین حقوقی جمهوری اسلامی ایران دیدگاه های مختلف در این زمینه را تحلیل کرده و به این پرسش اساسی پاسخ می دهد که حقوق کودک متولد شده از این روش ها چگونه تعیین می شود. در نهایت با توجه به اختلاف نظرهای موجود میان فقها و خلاهای قانونی، بر ضرورت تدوین قوانین جامع و هماهنگ تاکید شده است تا علاوه بر حفظ حقوق کودکان و والدین، زمینه ساز کاهش ابهامات و ایجاد ثبات در نظام حقوقی و اجتماعی شود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد مروری به بررسی مبانی فقهی و حقوقی اهدای جنین پرداخته است و چالش های موجود در قوانین جمهوری اسلامی ایران را تحلیل کرده تا راهکارهایی برای اصلاح و شفاف سازی این قوانین ارائه دهد. هدف اصلی آن تبیین ابعاد فقهی و حقوقی این فناوری ها و ارائه پیشنهاداتی برای رفع ابهامات است. اهدای جنین مزایایی مانند عدم نگرانی از اختلاط انساب و ایجاد علقه بیشتر نسبت به فرزندخواندگی دارد. در فقه اسلامی دیدگاه ها درباره جواز این روش متفاوت است و برخی آن را تحت شرایط خاص مجاز می دانند. در حقوق ایران کودک حاصل از اهدای جنین فرزند قانونی زوج گیرنده محسوب می شود و مسائل محرمیت و ارث نیز چالش برانگیز است. مساله اهدای جنین در فقه و حقوق ایران با چالش هایی همچون اختلاف نظر فقها درباره جواز این روش، مشکلات حقوقی در تعیین جایگاه مادر جایگزین و مسائل ارث مواجه است. با وجود تصویب قانون اهدای جنین در ۱۳۸۲، خلاهای فقهی و حقوقی هنوز حل نشده اند همچنین مشکلاتی مانند محرمیت، تعیین هویت کودک و خطر تجاری سازی این فرآیند وجود دارد. بر اصلاحات فقهی و حقوقی برای حل این چالش ها ضروری است.