تحلیل وضعیت حقوقی و فقهی کودکان حاصل از اهدای جنین در نظام حقوقی ایران و شریعت اسلامی

با پیشرفت فناوری های پزشکی و گسترش روش های درمان ناباروری، اهدای جنین به عنوان یکی از روش های پرکاربرد برای کمک به زوج های نابارور مطرح شده است. این روش در عین ایجاد امید و فرصت برای خانواده های نابارور، چالش های عمیق و پیچیده ای را در حوزه های حقوقی، فقهی، اخلاقی و اجتماعی ایجاد کرده است. پرسش های متعددی درباره وضعیت حقوقی، نسب، ارث، حضانت، ولایت و هویت کودکان حاصل از اهدای جنین مطرح می شود که پاسخ به آنها مستلزم تحلیل دقیق حقوقی و فقهی است. در ایران اگرچه قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب ۱۳۸۲ به عنوان اولین چارچوب قانونی برای این موضوع شناخته می شود، اما همچنان خلاهای قانونی قابل توجهی در تعیین وضعیت دقیق این کودکان وجود دارد. از منظر فقه اسلامی نیز دیدگاه های متفاوتی در میان فقهای شیعه و اهل سنت در مورد مشروعیت و آثار حقوقی اهدای جنین وجود دارد؛ برخی از فقها اهدای جنین را با رعایت شرایطی مجاز می دانند و برخی دیگر آن را مغایر با اصول شریعت تلقی می کنند. این تنوع دیدگاه ها به پیچیدگی مسائل حقوقی این کودکان افزوده و تعیین تکلیف دقیق وضعیت آنها را دشوار ساخته است. این مقاله با نگاهی تطبیقی به تحلیل وضعیت حقوقی و فقهی کودکان حاصل از اهدای جنین در چارچوب نظام حقوقی ایران و مبانی فقه اسلامی می پردازد. در این راستا ابعاد مختلفی مانند نسب و ارتباط والدین ژنتیکی و والدین متقاضی، ارث و حقوق مالی، حضانت و سرپرستی، حق هویت و محرمانگی اطلاعات بیولوژیک بررسی شده و تلاش می شود با تحلیل دقیق منابع قانونی، فقهی و مطالعات تطبیقی پاسخ هایی جامع و کارآمد به مسائل موجود ارائه گردد. همچنین مقایسه تطبیقی میان حقوق ایران و کشورهای دیگر - شامل کشورهای اسلامی و غیر اسلامی نشان می دهد که در برخی کشورها چارچوب های قانونی جامعتری برای حمایت از حقوق کودکان حاصل از اهدای جنین وجود دارد. این مقایسه می تواند الهام بخش اصلاحات قانونی در نظام حقوقی ایران باشد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که برای کاهش چالش های حقوقی و اجتماعی در این حوزه لازم است قوانین داخلی با مبانی فقهی هماهنگ تر شده و مقررات جدید و دقیق تری درباره حقوق و تکالیف کودکان حاصل از اهدای جنین تصویب شود. پیشنهاد هایی برای اصلاح و تکمیل قوانین داخلی، به روزرسانی دستورالعمل های اجرایی و افزایش آگاهی عمومی برای احترام به حقوق این کودکان ارائه شده است. این مقاله می تواند برای سیاست گذاران، محققان حقوقی و فقهی، قضات و خانواده های درگیر در این حوزه مورد استفاده قرار گیرد و به شفاف سازی بیشتر در خصوص وضعیت حقوقی و هویتی این کودکان کمک کند.

کلیدواژه ها:

اهدای جنین ، حقوق کودکان ، فقه اسلامی ، حقوق ایران ، نسب ، ارث ، حضانت ، هویت ، محرمانگی