قواعد بررسی حقوقی و فقهی حاکم بر گامت اهدایی در خصوص ارث و قرارداد

مقاله حاضر به بررسی مفاهیم و مسائل مرتبط با گامت سلول های جنسی شامل اسپرم و تخمک و روش های نوین باروری مانند اهدای تخمک، اهدای اسپرم و استفاده از رحم جایگزین از منظر فقهی و حقوقی می پردازد. گامت ها به عنوان سلول های جنسی نر و ماده، نقش اساسی در تولید مثل و انتقال صفات وراثتی دارند. در حوزه فقه و حقوق گامت ها به دلیل نقش محوری در تعیین نسب و هویت فردی اهمیت ویژه ای دارند و استفاده از آن ها در روش های نوین باروری مسائل پیچیده ای را در زمینه تعیین والدین ژنتیکی و حقوقی ایجاد کرده است. اهدای تخمک و اسپرم از روش های نوین باروری هستند که به زوجین نابارور امکان بارداری می دهند. در این روش ها تخمک یا اسپرم از فرد اهداکننده گرفته شده و پس از لقاح در آزمایشگاه جنین تشکیل شده به رحم زن گیرنده منتقل می شود. از منظر فقهی این روش ها با چالش هایی مانند اختلاط نسب و مشکلات حقوقی مواجه هستند. برخی فقها با استناد به اصل حلیت و ضرورت درمان ناباروری استفاده از این روش ها را تحت شرایط خاص مجاز می دانند. قرارداد اهدای گامت و رحم جایگزین از جمله روش های نوین درمان ناباروری است که از جنبه های حقوقی و فقهی مورد بررسی قرار گرفته است. در این قراردادها، فرد اهداکننده و گیرنده توافق می کنند که گامت یا جنین از فرد اهداکننده به فرد گیرنده منتقل شود. این قراردادها نیازمند تفسیر دقیق از نظر حقوقی و فقهی هستند و باید با رعایت ضوابط شرعی و اخلاقی انجام شوند. در فقه اسلامی مسائل مربوط به گامت و تلقیح مصنوعی از جمله موضوعات نوظهوری است که نیازمند بررسی دقیق و تطبیق با اصول و قواعد فقهی است. برخی فقها معتقدند که استفاده از گامت بیگانه در تلقیح مصنوعی اگر با رعایت شرایط شرعی انجام شود فی نفسه اشکالی ندارد اما از نظر نسب، فرزند حاصل از این روش تنها به صاحب گامت ملحق می شود. در مقابل برخی دیگر معتقدند که صاحب رحم نیز به عنوان مادر شرعی فرزند محسوب می شود. در حقوق ایران قانون مدنی به صراحت به مسئله ارث فرزندان متولد از گامت اهدایی نپرداخته است. بر اساس اصول کلی حقوقی و فقهی ارث بر اساس رابطه نسبی و خویشاوندی تعیین می شود. در مواردی که فرزند از گامت فردی غیر از زوجین متولد شده باشد رابطه نسبی بین فرزند و اهداکننده گامت وجود ندارد و فرزند نمی تواند از اهداکننده گامت ارث ببرد. برای حل این چالش ها لازم است قانون گذار به طور صریح به مسئله ارث و توارث در موارد استفاده از گامت اهدایی بپردازد. با توجه به پیشرفت های علمی و فناوری در حوزه باروری لازم است قانون گذار به طور شفاف و دقیق به مسائل مرتبط با گامت و روش های نوین باروری بپردازد تا از بروز اختلافات حقوقی و فقهی جلوگیری شود. تعیین رابطه حقوقی بین فرزند و اهداکننده گامت و تصریح قوانین مربوط به ارث می تواند به حل این چالش ها کمک کند.

کلیدواژه ها:

گامت ، تلقیح مصنوعی ، نسب ، ارث