تغییر کارکرد روایی یک گفتار ثابت تحلیل روایت شناسانه سطوح معنایی آیه «فبای آلاء ربکما تکذبان» در سوره الرحمن

سوره الرحمن یکی از برجسته ترین نمونه های کاربرد تکرار در ساختار روایت دینی است که آیه «فبای آلاء ربکما تکذبان» در آن نقشی محوری ایفا می کند. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد روایت شناسی، کارکرد ساختاری، علی و روانی این آیه تکرارشونده را در شکل گیری انسجام روایت بررسی می کند. مسئله اصلی پژوهش تبیین نقش تکرار در سازمان دهی روایت و چگونگی مشارکت آن در پیشبرد منطق درونی متن است. نتایج نشان می دهد که آیه تکرارشونده با ایجاد وقفه های هدفمند، مرز میان واحدهای روایی را مشخص کرده و از طریق رمزگان کنشی، توالی و پیوستگی، روایت را تثبیت می کند. این تکرار با حفظ ظاهر لفظی، در بافت های مختلف روایی کارکردهایی متفاوت می یابد و به عنوان ابزاری برای بازتعریف مفاهیمی مانند: نظم هستی، مسئولیت، داوری و پاداش عمل می کند. همچنین، این آیه با ایجاد ریتم روایی و فعال سازی مشارکت ذهنی مخاطب، نقش مهمی در انتقال روایت از سطح توصیف به سطح تجربه روانی و شناختی ایفا می کند. تحلیل مراحل مختلف سوره نشان می دهد که تکرار این آیه عامل اصلی ایجاد نوعی انسجام ساختاری و تداوم روایت است. در نتیجه، تکرار در سوره الرحمن نه صرفا ابزار تاکید، بلکه سازوکاری بنیادین در سازمان دهی روایت و تثبیت رابطه میان کنش متن و ادراک مخاطب محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

روایت شناسی ، تکرار ، سوره الرحمن ، کارکرد روانی روایت