هنر مقرنس در دوره های قبل و بعد از اسلام: سیر تکاملی و تاریخ ابداع این هنر

هدف از این تحقیق، بررسی هنر مقرنس در دوره های قبل و بعد از اسلام و تاریخ ابداع این هنر است. معماری سنتی در ایران پیشینه ای چند هزار ساله دارد و شاهکارهای پرشماری را در پهنه ای گسترده از سواحل مدیترانه تا مرزهای چین خلق کرده است. میل به نمایش زیبایی و شکوه در انسان سبب شده است که از همان ابتدا هر مصنوع دست خود را مزین و زیبا بسازد. در ایران نیز مجسمه ها و ظروف سفالی با نقوش مختلف که از دوران باستان به جا مانده، گواه این سخن است. نقش برجسته ها و مجسمه های هخامنشی ضمن نمایش اعتقادات معنوی و آسمانی، از چنان دقت و زیبایی برخوردارند که گویی با ابزارهای جواهرسازی تراش خورده اند. معماران و هنرمندان مسلمان نیز با الهام از حدیث «خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد»، سعی در بیان زیبایی در همه هنرها و حرفه ها داشتند. این ذوق زیبایی طلبی چیزی جدای از زندگی عادی آنها نبود. هنر جزئی جدا شده و نمایش داده شده در موزه ها نبود، بلکه متعلق به بطن زندگی آنان بود. در معماری اسلامی، ساختمان را همچون پوششی در بر می گیرد. عناصر بیشتر شامل خوشنویسی، گیاهی، نور و آب بود، ولی تکثیر و تلفیق آنها جلوه های غنی و درخشانی از فرم های مختلف را به نمایش می گذاشت. در این معماری، از آنجایی که هنر و عناصر تزئینی در خدمت اعتقادات بود و این عقاید بر کل زندگی و کاربری های مختلف معماری جاری بود، بنابراین در نوعی خاص از بنا به کار نمی رفت، بلکه برای تمامی انواع بناها و اشیاء در تمامی سرزمین ها به کار گرفته می شد و وابستگی و پیوستگی هنرهای مختلف در هنر اسلامی را بیشتر نمایان می ساخت. مثلا گاهی اوقات کف و سقف بنا نقشی یکسان ولی در دو رشته مختلف هنری را به نمایش می گذاشت. این تحقیق از نظر هدف، طرحی کاربردی است و با روش توصیفیتحلیلی انجام شده است. اطلاعات لازم برای پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای و پیمایش های میدانی (مشاهده) انجام شده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که الگوی طرح های مقرنس در بناهای مذهبی پیچیده تر از بناهای غیرمذهبی است. همچنین در طول تاریخ، مقرنس سازی مانند هنرهای تزئینی دیگر ایران زمین سیر تکاملی را از نظر کثرت کاربرد و پیچیدگی تکنیک ساخت و همین طور از نظر افزونی مواد پیموده است.

کلیدواژه ها:

مقرنس ، معماری اسلامی ، دوره های پیش از اسلام ، سیر تکاملی پس از اسلام ، هنرهای تزئینی