مولفه های جریان سیال ذهن در رمان «سلوک» محمود دولت آبادی

رمان «سلوک» محمود دولت آبادی از نمونه های شاخص روایت ذهن محور در ادبیات داستانی معاصر فارسی است که در آن پیشروی روایت، بیش از آن که بر توالی علی–معلولی رخدادها استوار باشد، از منطق حرکت های پیوسته و گاه گسیخته ی آگاهی شخصیت ها تبعیت می کند. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین مولفه های «جریان سیال ذهن» در سلوک، با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر خوانش نزدیک متن انجام می شود. مسئله اصلی مقاله آن است که دولت آبادی با چه سازوکارهای زبانی و روایی، ذهنیت را به کانون سازمان دهنده ی روایت تبدیل می کند و این تکنیک چه نقشی در تولید معنا و شکل دهی تجربه روایی اثر دارد. یافته های پژوهش نشان می دهد مولفه های محوری جریان سیال ذهن در سلوک عبارت اند از: تک گویی درونی و نزدیک کردن زبان روایت به گفتار ذهنی؛ تداعی آزاد و اتصال صحنه ها بر پایه همجواری های روانی به جای پیوندهای منطقی؛ گسست و آشفتگی زمانی در قالب رفت و برگشت های مکرر میان گذشته و حال و انواع زمان پریشی؛ چرخش کانون روایت و لغزش زاویه دید؛ پاره پاره سازی روایت همراه با جمله های ریتم مند و تکرارشونده؛ و سرانجام ابهام افکنی در مرز میان واقعیت بیرونی و واقعیت ذهنی. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که جریان سیال ذهن در سلوک صرفا یک شگرد فرمی نیست، بلکه سازوکاری برای بازنمایی بحران عاطفی و بی قراری سوژه و نیز صورت بندی تجربه هایی چون فقدان، تنهایی و زوال در سطح زبان و ساختار روایت است.

کلیدواژه ها:

سلوک ، محمود دولت آبادی ، جریان سیال ذهن ، تک گویی درونی ، زمان پریشی