زربفت به مثابه نشانه ای از قدرت و فرهنگ مادی در شاهنامه فردوسی: خوانشی ادبی–هنری با رویکرد تحلیل محتوای کیفی

پارچه زربفت به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های هنر نساجی ایران، در بستر فرهنگ مادی و نظام های نمادین تاریخی، جایگاهی فراتر از یک کالای تزئینی داشته است. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل نحوه بازنمایی زربفت در شاهنامه فردوسی و تبیین رابطه آن با ساختارهای قدرت، منزلت اجتماعی و کارکردهای روایی در این اثر حماسی است. اهمیت این پژوهش در آن است که با رویکردی میان رشته ای، امکان پیوند میان مطالعات ادبی و تاریخ نفیس ترین پارچه ایرانی را فراهم می سازد و از متون ادبی به عنوان منبعی برای بازخوانی فرهنگ مادی بهره می گیرد. پژوهش حاضر از نوع بنیادی و با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده ها شامل ابیات مرتبط با واژه زربفت در شاهنامه است که به صورت نظام مند استخراج و در بستر روایت تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که زربفت در شاهنامه کارکردی چندلایه دارد و به عنوان نشانه ای از قدرت سیاسی، ابزار بازنمایی شکوه درباری، عنصر فضاساز، و در برخی موارد نماد استمرار منزلت در مرگ به کار رفته است. در نتیجه، این منسوج فاخر نه تنها بازتاب دهنده ساختار طبقاتی جامعه است، بلکه به عنوان بخشی از نظام نشانه ای روایت، در تولید معنا و تقویت ساختار حماسی نقش ایفا می کند.

کلیدواژه ها:

زربفت ، شاهنامه ، فردوسی ، فرهنگ مادی ، تحلیل محتوای کیفی