تحلیل گفتمان انتقادی داستان «سیاوش» شاهنامه

داستان سیاوش در شاهنامه یکی از برجسته ترین روایت های حماسی تراژیک ادب فارسی است که ظرفیت بالایی برای تحلیل در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی دارد. این پژوهش با تکیه بر رویکردهای فرکلاف، وداک و ون دایک، به بررسی سازوکارهای قدرت، ایدئولوژی، جنسیت و بازنمایی اجتماعی در روایت سیاوش می پردازد. یافته ها نشان می دهد که گفتمان سلطنتی دربار کیکاووس بر پایه تولید حقیقت از طریق قدرت عمل می کند و مرگ سیاوش نتیجه سازوکارهای «طبیعی سازی ایدئولوژی» و «حذف گفتمانی» است. همچنین، شخصیت سودابه در چارچوب گفتمان جنسیتی و سیاسی بازنمایی می شود و نقش مهمی در شکل دهی به روایت اتهام و قربانی سازی دارد. تحلیل ون دایکی نشان می دهد که روایت فردوسی با خلق مدل های ذهنی خاص، سیاوش را به عنوان قهرمان بی گناه تثبیت و ساختارهای سلطه را افشا می کند. در نهایت، گفتمان عدالت خواهی در قیام کیخسرو، گفتمان سلطنتی پیشین را به چالش می کشد و نظم اخلاقی تازه ای را بازسازی می کند. این پژوهش نشان می دهد که شاهنامه، فراتر از یک متن حماسی، عرصه ای برای بازنمایی و نقد روابط قدرت در جامعه ایرانی است.

کلیدواژه ها:

سیاوش ، شاهنامه ، تحلیل گفتمان انتقادی ، قدرت ، ایدئولوژی ، گفتمان جنسیت